Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΝΑ ΖΗΤΑΣ ΑΠΛΩΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΕΟ ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΕΣΑΙ Ή ΕΠΙΘΥΜΕΙΣ!

ΠΡΟΣΕΧΕ ΑΥΤΟΥΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΦΟΒΟΥΝΤΑΙ ΤΟΝ ΘΕΟ ΚΑΙ ΔΕΝ ΝΤΡΕΠΟΝΤΑΙ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ!

Π. ΛΙΒΥΟΣ: ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΠΕΡΑΣΩ ΠΟΛΛΑ ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΩ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΠΩΣ Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΑΧΙΚΟΣ ΚΑΙ ΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟΣ!

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΖΩΝΑΚΗΣ: Η ΠΙΣΤΗ ΜΟΥ ΣΤΟΝ ΧΡΙΣΤΟ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΗ ΠΟΥ ΜΕ ΚΡΑΤΗΣΕ!

 Γιώργος Μαζωνάκης: «Η πίστη μου στον Χριστό είναι αυτή που με κράτησε» – Η άγνωστη σχέση του με το Άγιον Όρος

Ο Θεός, το Άγιον Όρος, η εξομολόγηση και οι στιγμές προσευχής. Όσα είχε πει ο Γιώργος Μαζωνάκης για την πίστη, τη συγχώρεση και τη δύναμη που αντλούσε από τον Χριστό.

Στις αρχές Μαΐου του 2026 ο Γιώργος Μαζωνάκης βρίσκεται στον Αρσανά της Μονής Ζωγράφου, στο Άγιον Όρος. Φορά μαύρη ποδιά, κρατά μια κουτάλα και μαγειρεύει. Κάπου ανάμεσα στις κατσαρόλες κάνει αυτό που έκανε σχεδόν παντού: τραγουδά.

Ανοίγει την κάμερα του κινητού και μιλά στους ανθρώπους που τον ακολουθούν στα social media. Λέει ότι βρίσκεται στο Άγιον Όρος, πως μαγειρεύει στο κελί μαζί με τον Αρτέμιο και τον Γιώργο που τον έφερε εκεί. Αναφέρεται στη γιορτή του Αγίου Γεωργίου με το παλαιό ημερολόγιο, στέλνει τις ευχές του και κλείνει με ένα απλό: «Φιλιά από την κουζίνα του Αρσανά».

Τότε το βίντεο πέρασε σαν ένα ακόμη στιγμιότυπο από τη ζωή ενός πολύ γνωστού τραγουδιστή. Σήμερα, μετά τον αιφνίδιο θάνατό του στις 9 Σεπτεμβρίου 2026, στα 54 του χρόνια, η ίδια εικόνα έχει αναπόφευκτα άλλο βάρος. Όχι επειδή προμήνυε κάτι, αλλά επειδή καταγράφει μια σχέση που ο Μαζωνάκης δεν ανακάλυψε στο τέλος της ζωής του: τη σχέση του με την πίστη.

Ο Θεός υπήρχε εδώ και χρόνια στις κουβέντες του. Στον τρόπο που μιλούσε για την επιτυχία, στις δύσκολες περιόδους, στη ρήξη με την οικογένειά του, ακόμη και όταν η συζήτηση έφτανε σε κάτι τόσο δύσκολο όσο η συγχώρεση. Το Άγιον Όρος, από την άλλη, ήταν ένας τόπος στον οποίο επέστρεφε.

«Η πίστη μου στον Χριστό είναι αυτή που με κράτησε»

Ο Γιώργος Μαζωνάκης δεν ντρεπόταν να μιλήσει για τον Θεό και την πίστη. Σε συνέντευξή του το 2021 είχε αναφερθεί στην επιτυχία που ήρθε νωρίς, στον θόρυβο που δημιουργήθηκε γύρω από το όνομά του και στο πώς κατάφερε να διαχειριστεί μια πραγματικότητα που θα μπορούσε εύκολα να τον παρασύρει. Το απέδιδε και στον Θεό. «Η πίστη μου στον Χριστό είναι αυτή που με κράτησε και δεν έχασα τα μυαλά μου», είχε πει.

Στην ίδια συνέντευξη θυμήθηκε την περίοδο της στρατιωτικής του θητείας και τις εννέα ημέρες που πέρασε στο 414 της Πεντέλης. Τότε αντιμετώπιζε, όπως είχε αποκαλύψει ο ίδιος, αγοραφοβία και δεν μπορούσε να συνυπάρξει με ανθρώπους που δεν γνώριζε. Δεν έκρυβε ότι είχε περάσει δύσκολα. Και όταν χρόνια αργότερα αναζητούσε μια εξήγηση για το πώς δεν χάθηκε μέσα στην επιτυχία, έβαζε στην απάντηση τον Χριστό. Η πίστη, όπως την περιέγραφε, δεν σήμαινε ότι όλα θα πήγαιναν καλά. Σήμαινε ότι υπήρχε κάπου να κρατηθεί όταν δεν πήγαιναν.

«Επιστροφή με ταπείνωση»

Το Άγιον Όρος είχε εμφανιστεί δημόσια στη ζωή του τουλάχιστον μία δεκαετία πριν από την τελευταία επίσκεψη. Τον Απρίλιο του 2016 ο Μαζωνάκης είχε βρεθεί στον Άθω. Στην επιστροφή ανέβασε στο Instagram μια selfie. Η λεζάντα ήταν ολόκληρη μια πρόταση: «Επιστροφή με ταπείνωση από Άγιον Όρος...».

Και είναι, πράγματι, εντυπωσιακό ότι αυτή η λιτότητα ερχόταν από έναν καλλιτέχνη, ο οποίος στη δουλειά του δεν φοβήθηκε την υπερβολή. Ο Μαζωνάκης έπαιζε με τα ρούχα, με τη μόδα, με την εικόνα του λαϊκού τραγουδιστή, με το χιούμορ και με τις συμβάσεις. Μπορούσε να γίνει θεατρικός, προκλητικός, ακραίος. Όταν μιλούσε για την πίστη, συνήθως χαμήλωνε τον τόνο.

Η οικογενειακή ρήξη και η λέξη «δοκιμασία»

Η σχέση με την οικογένειά του δεν μπορεί να μην ειπωθεί. Ήταν μια ανοιχτή πληγή για τον αντισυμβατικό καλλιτέχνη. Ο Γιώργος Μαζωνάκης είχε μεγαλώσει μαζί με τις αδελφές του, Βάσω και Μαρία. Η Βάσω ήταν για πολλά χρόνια στενή επαγγελματική του συνεργάτιδα. Ο ίδιος ξεκαθάριζε αργότερα ότι δεν τη θεωρούσε μάνατζέρ του αλλά συνεργάτιδα και πως τις τελικές αποφάσεις για τη δουλειά του τις έπαιρνε ο ίδιος.

Μια σχέση που γνώρισε ρωγμές, αποστάσεις και επιστροφές… Ακολούθησαν διαφωνίες γύρω από εταιρικά και περιουσιακά ζητήματα και το 2024 η υπόθεση πέρασε στις δικαστικές αίθουσες. Ο Μαζωνάκης υποστήριξε ότι είχαν γίνει εν αγνοία του μεταβιβάσεις μετοχών εταιρείας του. Παράλληλα, παραδεχόταν ότι οι σχέσεις του με τους γονείς και τις αδελφές του δεν ήταν πια όπως παλιά.

Το καλοκαίρι του 2025 η κατάσταση έγινε ακόμη πιο σκληρή. Κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας, ύστερα από αίτημα μελών της οικογένειάς του, οδηγήθηκε για ακούσια ψυχιατρική εξέταση και νοσηλεία στο Δρομοκαΐτειο. Ο ίδιος αμφισβήτησε δημόσια την αναγκαιότητά της και μέσω των δικηγόρων του κινήθηκε νομικά.

Όταν αργότερα μίλησε για εκείνες τις ημέρες, χρησιμοποίησε δύο βαριές λέξεις: τρόμος και προδοσία. Ωστόσο, ακόμη και στην κορύφωση της σύγκρουσης, δεν έλεγε ότι είχε πάψει να αγαπά την οικογένειά του. Στην τελευταία τηλεοπτική συνέντευξή του παραδεχόταν ότι ήταν πικραμένος, ότι δεν θα απαντούσε σε ένα τηλεφώνημά τους όπως ήταν τότε τα πράγματα, αλλά ταυτόχρονα άφηνε ανοιχτή μια μικρή ελπίδα. Και εδώ ο Θεός δεν τον εγκατέλειψε αλλά ούτε και ο κόσμος. Ο καλλιτέχνης είχε αποκαλέσει την οικογενειακή περιπέτεια «δοκιμασία». Έλεγε ότι ο Θεός τον δοκίμαζε «για να δει αν θα αλλαξοπιστήσω». Η πίστη ήταν ο τρόπος που είχε για να προσπαθήσει να καταλάβει όσα του συνέβαιναν.

Μέσα σε εκείνη τη δύσκολη περίοδο, ο Μαζωνάκης αναζήτησε ξανά το Άγιον Όρος. Τον Σεπτέμβριο του 2025, μαρτυρία ηγουμένου φώτισε διακριτικά τις ημέρες του εκεί: εξομολόγηση σε γέροντα, συμμετοχή στις ακολουθίες και, σε μία από αυτές, η δική του φωνή να διαβάζει το «Πάτερ Ημών».

Οι «Επιπτώσεις» και ο Άγιος με τα βέλη

Στις 26 Μαΐου κυκλοφόρησε το βίντεο κλιπ των «Επιπτώσεων», σε σκηνοθεσία της Εύης Καλογηροπούλου, με την οποία ο Μαζωνάκης είχε αναπτύξει στενή φιλική και καλλιτεχνική σχέση. Είχαν ήδη συνεργαστεί στην ταινία μικρού μήκους «Στον Θρόνο του Ξέρξη».

Ο Μαζωνάκης «μίλησε» για κάτι προσωπικό: για τη σκέψη που παλεύει, παραδίδεται, πονά, κόβεται και στο τέλος «ράβεται». Η Εύη Καλογηροπούλου, περιγράφοντας τη φιλία τους, έκανε λόγο για τους ανθρώπους που μαθαίνουν καθημερινά να συμφιλιώνονται με τα τραύματά τους. Στη χρονική στιγμή που βρισκόταν ο Μαζωνάκης, η λέξη «τραύματα» δύσκολα περνούσε απαρατήρητη.

Στο Άγιον Όρος... «όχι σαν τουρίστας»

Τον Ιούλιο του 2026, ο Μαζωνάκης μίλησε ξανά για τον Άθω. Εξήγησε ότι δεν πήγαινε εκεί σαν τουρίστας. Τον τραβούσαν η φύση, η απλότητα, οι σκοτεινές εκκλησίες. Κυρίως, όμως, έβρισκε τη δυνατότητα να απομονωθεί και να προσευχηθεί.

Αυτή η δική του εξήγηση έχει μεγαλύτερη αξία από οποιαδήποτε προσπάθεια να ψυχαναλύσουμε τις επισκέψεις του. Ένας άνθρωπος που πέρασε δεκαετίες σε χώρους γεμάτους μουσική, κόσμο, κάμερες, καμαρίνια και χειροκροτήματα έβρισκε στον Άθω κάτι που η συνηθισμένη του ζωή δεν του πρόσφερε εύκολα: ησυχία. Δεν πήγαινε, όμως, εκεί για να αρνηθεί την πίστα. Δεν φαίνεται να αισθανόταν ότι οι δύο κόσμοι συγκρούονταν.

«Ο Θεός μου δίνει δύναμη»

Όταν ο Τάσος Τρύφωνος τον ρώτησε από πού αντλεί τη δύναμή του, ο Μαζωνάκης απάντησε απλά: «Ο Θεός μου δίνει δύναμη». Ακόμη και τη φωνή και τη λάμψη που του έδωσαν μια καριέρα τριών δεκαετιών δεν τις αντιμετώπιζε ως κτήμα του. Πίστευε ότι το χάρισμα δίνεται και μπορεί κάποτε να αφαιρεθεί.

Υπήρχε, όμως, ένα σημείο στο οποίο η βεβαιότητά του σταματούσε: η συγχώρεση. «Μόνο ο Θεός συγχωρεί, όχι εγώ», είχε παραδεχθεί. Αναγνώριζε ότι πάλευε ακόμη για να μπορέσει κάποτε να συγχωρήσει. Κάπου μέσα σε εκείνη τη συνέντευξη ήρθε η φράση που σήμερα μοιάζει να συμπυκνώνει ένα μεγάλο μέρος της διαδρομής του: «Η πίστη και η πίστα με έσωσαν». Ο Μαζωνάκης δεν χώριζε εύκολα τη ζωή του σε κουτάκια. Αγαπούσε τη ζωή, αλλά ταυτόχρονα μιλούσε για ταπείνωση. Αυτό που ο ίδιος διεκδικούσε πάντα ήταν το δικαίωμα να ορίζει τη ζωή του με τους δικούς του όρους. Και κάπως έτσι, ένας στίχος του ακούγεται σήμερα σαν προσωπική εξομολόγηση: «Ανήκω σε εμένα και στα όνειρά μου».

skai.gr

ΠΡΩΤΟΠΡ. ΘΩΜΑΣ ΒΑΜΒΙΝΗΣ: ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΕΝΗ ΕΥΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΑΓΡΙΟΤΗΤΑ!

 Πρωτοπρ. Θωμάς Βαμβίνης
Νομοθετημένη ευγένεια και αγριότητα

Σάν κοινωνία εἴμαστε σέ καμπή. Αὐτό σημαίνει ὅτι ὑπάρχει ἀλλαγή πορείας, δηλαδή διαφοροποίηση ἀπό σημαντικές ἀρχές τῆς ζωῆς τοῦ παρελθόντος. Μέσα στήν ἀνθρώπινη ἱστορία, ἄλλωστε, ποτέ τά πράγματα δέν ἔμεναν στάσιμα. Ὑπῆρχε ἐξέλιξη. Ὁπότε οἱ καμπές καί οἱ διαφοροποιήσεις δέν εἶναι πάντα ἀνησυχητικές, γιατί μπορεῖ νά εἶναι βελτιώσεις πού καθιστοῦν καλύτερο ἀπό πολλές πλευρές καί αὐθεντικότερο τόν ἀνθρώπινο βίο. Θά ἦταν πολύ ὡραῖο νά συνέβαινε αὐτό καί στίς μέρες μας. Συμβαίνει ὅμως;

Ἐπισημαίνουμε μερικά ἐνδεικτικά στοιχεῖα. Μέσα στήν καθημερινότητα βλέπουμε ὅτι ἡ ἀγριότητα τοῦ ἤθους αὐξάνει ἀνησυχητικά τά ποσοστά της. Γίνεται διαβρωτική δύναμη πού ἐπιδρᾶ στήν γενική κατάσταση τῆς κοινωνίας. Τό νόημα τῆς ζωῆς ἐξαντλεῖται σέ ἐνδοκοσμικές δραστηριότητες καί ἀπολαύσεις· δέν ἔχει θεολογική προοπτική, δέν ἀφορᾶ αἰώνια ὕπαρξη. Ἔτσι, ἡ ζωή φαίνεται σάν νά μήν ἔχη καμμιά ἀξία, γι’ αὐτό «δι’ ἀσήμαντον ἀφορμήν» γίνονται φόνοι καί αὐτοκτονίες. Μέσα σ’ αὐτό τό κλίμα κάθε ἔκνομη δραστηριότητα πού ἀποβλέπει σέ μεγαλύτερο ὑλικό κέρδος, μεγαλύτερη δυνατή ἀπόλαυση ὑλικῶν ἀνέσεων καί ἡδονῶν, εἶναι ἕνας πειρασμός πού εὔκολα κυριεύει ὅσους δέν ἔχουν στέρεες ἠθικές καί πνευματικές βάσεις.

Ἡ εὐγένεια, στίς μέρες μας, ἔχει φθάσει σέ ἀκρότατα ἐπίπεδα νομοθετικῆς κατοχύρωσης μέ τήν μέριμνα γιά ὅλα τά ζῶα, ἀπό τά φίδια μέχρι τά λεγόμενα ζῶα συντροφιᾶς. Αὐτό εἶναι, πράγματι, κατάκτηση πολιτισμοῦ. Δέν ἀλλάζει ὅμως τό ἦθος τό ὁποῖο χρειάζεται ὑπόβαθρο πνευματικό, θεολογικό ἤ τουλάχιστον φιλοσοφικό, ἀπόσταγμα μιᾶς πείρας αἰώνων. Ὅμως τά παλαιά, τά «ἀπό αἰώνων», δέν ἑλκύουν τούς νέους βιαστικούς καί ἀνυπόμονους ἀνθρώπους.

Δέν μπορεῖ κανείς νά μήν κάνη κάποιες συγκρίσεις, γιά νά φανῆ πόσο ἀντιφατική κοινωνία εἴμαστε. Τά καθημερινά δελτία εἰδήσεων μᾶς ἐνημερώνουν μέ τήν μεγαλύτερη δυνατή λεπτομέρεια γιά εἰδεχθῆ ἐγκλήματα, γιά ἐγκληματικές ὁμάδες ἤ ὀργανώσεις μέ σκοπό τό παράνομο κέρδος, γιά τήν ὀπαδική, καί κάποιες φορές φονική, βία, γιά τήν βία στά σχολεῖα μεταξύ μαθητῶν, πού δείχνει πόσο σκληρά συμπεριφέρονται κάποια παιδιά σέ συνομηλίκους τους, ἀκόμη καί σέ ΑΜΕΑ, πού θά ἔπρεπε ἀπό ὅλους νά δέχονται ὄχι ἁπλά προστασία, ἀλλά τήν ἰσότιμη καλή σχέση καί ἐπικοινωνία. Μᾶς ἐνημερώνουν γιά αὐτοκτονίες νέων ἀνθρώπων στό ἄνθος τῆς ζωῆς τους, μέ τούς δρόμους ὅλους ἀνοιχτούς μπροστά τους, πού ἡ ψυχή τους, ὅμως, δέν ἔβλεπε ἀνοιχτούς ὁρίζοντες, ἀλλά ὑπαρξιακά τείχη, ἀπορρίψεις, ἀντιξοότητες, ὁπότε ἄκουσαν σάν διέξοδο καί ἐφάρμοσαν τίς μεθόδους αὐτοκτονίας πού δίδασκαν στό διαδίκτυο κάποιοι ἐπιτήδειοι, φονεῖς, δάσκαλοι. Πολλά πιθανῶς νά μπορεῖ ἀκόμη νά πῆ κάποιος μιλώντας γιά τήν σκοτεινή πλευρά τῆς κοινωνίας, ἡ ὁποία συνήθως εἶναι στό προσκήνιο τῆς καθημερινῆς ἐνημέρωσης. Θά ἀρκεσθοῦμε σ’ αὐτά καί θά παραθέσουμε γιά σύγκριση ὁρισμένα στοιχεῖα ἀπό τόν Νόμο 4830/2021 μέ τίτλο: «Νέο πλαίσιο γιὰ τὴν εὐζωία τῶν ζώων συντροφιᾶς…».

Στό πρῶτο ἄρθρο τοῦ νόμου διαβάζουμε: «Σκοπὸς τοῦ παρόντος εἶναι ἡ προστασία τῶν ζώων συντροφιᾶς καὶ ἡ ἐξασφάλιση τῆς εὐζωίας τους, ἡ ἐνίσχυση τῆς ὑπεύθυνης ἰδιοκτησίας τῶν ζώων συντροφιᾶς, ἡ θέσπιση σαφοῦς καὶ συνεκτικοῦ κανονιστικοῦ πλαισίου γιὰ τὴ διαχείριση τῶν ἀδέσποτων ζώων συντροφιᾶς καὶ στρατηγικῆς γιὰ τὴ δραστικὴ μείωση τοῦ ἀριθμοῦ τους μέσω προγραμμάτων υἱοθεσίας, μὲ ἀπαρέγκλιτη τήρηση τῶν κανόνων εὐζωίας τῶν ζώων».

Εἶναι πολύ χαρακτηριστική ἡ περιγραφή τοῦ ὅρου «εὐζωΐα» πού δίνει ὁ ἐν λόγω νόμος στήν 2η παράγραφο τοῦ 2ου ἄρθρου. Ἐκεῖ ὁρίζει:

«“Εὐζωία”: ἡ καλὴ φυσικὴ καὶ ψυχικὴ κατάσταση τοῦ ζώου σὲ σχέση μὲ τὶς συνθῆκες στὶς ὁποῖες διαβιοῖ καὶ πεθαίνει. Ἕνα ζῶο ζεῖ σὲ συνθῆκες εὐζωίας ἐάν: (α) ἔχει ἐξασφαλισμένο ἄνετο, ἀσφαλές, ὑγιεινὸ καὶ κατάλληλο κατάλυμα, προσαρμοσμένο στὸν φυσικὸ τρόπο διαβίωσής του, (β) δὲν ὑποφέρει ἀπὸ καταστάσεις, ὅπως πόνος, φόβος καὶ ἀγωνία καὶ (γ) εἶναι ἱκανὸ νὰ ἐκφράζει συμπεριφορές, οἱ ὁποῖες εἶναι σημαντικὲς γιὰ τὴν καλὴ φυσικὴ καὶ ψυχική του κατάσταση. Οἱ κανόνες εὐζωίας τῶν ζώων διασφαλίζουν τὶς ἀκόλουθες ἀρχές: i. Ἐλευθερία ἀπὸ τὴν πείνα καὶ τὴ δίψα, μὲ πρόσβαση σὲ τροφὴ καὶ νερό, κατάλληλα σὲ ποιότητα καὶ ποσότητα. ii. Ἐλευθερία ἀπὸ ἄσκοπη ταλαιπωρία καὶ καταπόνηση, μὲ ἀσφαλὲς καὶ καθαρὸ κατάλυμα στέγασης καὶ ἀνάπαυσης, ποὺ προστατεύει ἀπὸ ἀντίξοες καιρικὲς συνθῆκες. iii. Ἐλευθερία ἀπὸ πόνο, τραυματισμὸ καὶ ἀσθένεια, μὲ κατάλληλη φροντίδα καὶ κτηνιατροφαρμακευτικὴ περίθαλψη. iv. Ἐλευθερία ἀπὸ φόβο καὶ ἀγωνία, μὲ τὴν κατάλληλη συμπεριφορὰ καὶ μεταχείριση. v. Ἐλευθερία ἔκφρασης φυσιολογικῆς συμπεριφορᾶς, μὲ κατάλληλες συνθῆκες διαβίωσης καὶ κοινωνικοποίησης».

Εἶναι καταπληκτικό πῶς περιγράφονται στήν παραπάνω παράγραφο τό τί πραγματικά ἔχει ἀνάγκη ἕνας ἄνθρωπος, γιά νά ἔχη «πᾶσαν αὐτάρκειαν» καί νά διάγη, ὅπως εὐχόμαστε στήν θεία Λειτουρία τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, «ἤρεμον καί ἡσύχιον βίον». Βέβαια, ἡ εὐχή τῆς Ἐκκλησίας δέν σταματᾶ στόν «ἤρεμον καί ἡσύχιον βίον», διότι συμπληρώνει: «ἐν πάσῃ εὐσεβείᾳ καί σεμνότητι». Ὅμως αὐτοί πού ζοῦσαν μέ πᾶσα εὐσέβεια καί σεμνότητα, οἱ Ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας, παλαιοί καί σύγχρονοι, εἶχαν μεγάλη εὐαισθησία καί ἀγάπη γιά ὅλη τήν κτίση, λογική καί ἄλογη, μέ ζωή ἤ καί χωρίς ζωή, ὅπως τό χῶμα, οἱ πέτρες τό νερό τῆς θάλασσας. Παντοῦ ἔβλεπαν τήν ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, γι’ αὐτό καί ἔκλαιγαν, ὅταν ἔβλεπαν ἕνα σκοτωμένο φίδι, ὅπως ὁ ὅσιος Σιλουανός ἤ ἔλεγαν παρόμοια μέ αὐτά πού ἔλεγε σέ μιά καταπληκτική προσευχή ὁ νέος ὅσιος Ἰουστῖνος ὁ Πόποβιτς: «Τὸ κάθε κτίσμα ἔχει τὴν καρδιά του. Καὶ ἡ καρδιὰ εἶναι μὲ τοῦτο καρδιά, γιατί ἀναστενάζει καὶ τείνει πρὸς Ἐσέ. Κύριε ἐλέησον!… Σ’ αὐτὸ τὸ λυπημένο κόσμο ὁ ἄνθρωπος δὲν ἔχει μεγαλύτερη ἀνάγκη ἀπὸ τὸ νὰ ἐλεηθεῖ πρώτιστα ἀπὸ Σένα. Κύριε ἐλέησον!… Μητέρα ἐλέησον!!! Φίλε ἐλέησον!!! Χορταράκι ἐλέησον!… Πουλάκι ἐλέησον!… Ὅλα τα ὄντα σ’ ὅλους τοὺς κόσμους: Ἐλεῆστε!!!…».

Ἔχοντας ὑπόψη τήν εὐαισθησία τῶν Ἁγίων ἀπέναντι στήν λογική καί ἄλογη κτίση, τήν ὁποία ἀγαποῦσαν χωρίς νά τήν εἰδωλοποιοῦν, ἔκλαιγαν γιά τά τραύματά της χωρίς νά ἐγκλωβίζονται σ’ αὐτήν, σημειώσαμε προηγουμένως ὅτι ἡ εὐγένεια στίς μέρες μέ τόν νόμο πού προαναφέραμε ἔχει ἰσχυρή νομοθετική κατοχύρωση. Ποῦ ὀφείλεται, ὅμως, ἡ συνεχιζόμενη καί αὐξανόμενη ἀγριότητα τοῦ ἀνθρώπινου ἤθους;

Πολύ ἐπιγραμματικά ἀναφέρουμε: Πρῶτον, στήν χαλάρωση τῶν φυσικῶν δεσμῶν τῆς οἰκογένειας, γιά ποικίλες ἀφορμές καί λόγους. Δεύτερον, στόν παραμερισμό τῶν ἀνθρωπιστικῶν μαθημάτων καί σπουδῶν, καί ἰδιαίτερα τοῦ θεολογικοῦ μαθήματος. Τρίτον, στόν ἀρνητικό ρόλο τῆς τέχνης, στίς ἄγριες μουσικές, τούς ἀνάλογους χορούς, μέ ἰσχυρούς ἤχους πού ἀδρανοποιοῦν τήν σκέψη. Καί τέταρτο, τήν ἀντικατάσταση τῆς ποιμαντικῆς καθοδήγησης μέ ὑπερτονισμό τῆς ψυχολογικῆς στήριξης, χωρίς θεολογική προοπτική.

Εἶναι φανερό ὅτι παρακάμπτουμε δύο ἀκόμη σοβαρότατες αἰτίες, οἱ ὁποῖες ἀφ’ ἑνός μέν ἔχουν ἀναφερθῆ πολλές φορές, ἀφ’ ἑτέρου δέ χρειάζονται ἀναλυτικότερη μελέτη καί προσεκτικότερη παρουσίαση. Εἶναι τό ἦθος πού διδάσκει ὁ πολιτικός λόγος καί ἡ ἐκκοσμίκευση, ἀπό ἐνίους, τῆς ἐκκλησιαστικῆς ποιμαντικῆς. Θά ἐπιμείνουμε λίγο στήν ἀντικατάσταση τῆς ποιμαντικῆς καθοδήγησης ἀπό τήν ψυχολογική στήριξη καί θεραπεία, χωρίς θεολογική προοπτική.

Θά ἀναφερθοῦμε παραδειγματικά σέ ἕνα γεγονός. Ὁ Βίκτορ Γιάλομ, γιός τοῦ γνωστοῦ ψυχοθεραπευτῆ Ἴρβιν Γιάλομ, ψυχοθεραπευτής κι αυτός, ἔθεσε τέρμα στήν ζωή του. Ὁ Βίκτορ «λάτρευε τὴν ἐπιστήμη του καὶ ἐργάστηκε σὲ ὅλη του τὴ ζωὴ γιὰ νὰ ἀνοίξει νέους δρόμους στὴ θεραπευτικὴ μεθοδολογία» (Β. Τσακίρογλου, Πρῶτο Θέμα, 21.07.2026). Αὐτό φάνηκε ὡς ἀποτυχία τῆς ψυχοθεραπείας, ὅμως «ἡ οἰκογένεια τοῦ αὐτόχειρα ἀπέρριψε τὶς ἀπόψεις ποὺ συνδέουν τὴν αὐτοκτονία του μὲ τὴν ἀποτυχία τῆς ψυχοθεραπευτικῆς ἐπιστήμης ὡς μέσο θεραπείας» (ὅ.π.).

Σέ παλαιότερο κείμενό μας ἀναφερθήκαμε στόν πατέρα τοῦ αὐτόχειρα, τόν Ἴρβιν Γιάλομ, σέ σχέση μέ τόν Καζαντζάκη καί τόν Γ. Σεφέρη. Ἀναφέραμε τότε ὅτι κατά τόν Ἴρβιν Γιάλομ: «Οἱ ψυχοθεραπευτές ἔχουν νά μάθουν πολλά ἀπό τόν Νίκο Καζαντζάκη, τόν συγγραφέα τόσων δοξαστικῶν γιά τή ζωή ἔργων, ὅπως ὁ Ζορμπάς καί Ὁ Χριστός ξανασταυρώνεται». Καί σχολιάζαμε: «Καλός ὁδηγός γιά τήν ζωή μας εἶναι τό ψέμα πού διαποτίζει τήν γλώσσα, τίς λογοτεχνικές πόζες, τίς ἐπιτηδευμένες ἀποτυπώσεις αἰσθημάτων, πού εἶναι κατά τόν Γ. Σεφέρη ὅλος ὁ Καζαντζάκης, ὁ ὁποῖος “τήν ἀνυπόφορη ἀναισθησία” τήν νομίζει εὐαισθησία…». Ὁ Γιάλομ βρίσκει θεραπευτική τήν σχηματοποίηση τῆς ψευτιᾶς σέ ἄποψη “δοξαστική γιά τήν ζωή”. Θεωρεῖ, μέ λίγα λόγια, θεραπευτικό τό ψέμα. Μιά ὑπαρξιακή ψυχοθεραπεία, χωρίς θεολογικό θεμέλιο, χωρίς ἐμπειρικά ἐπιβεβαιούμενη πίστη, εἶναι φυσικό νά ζητᾶ θεραπευτικό ὑλικό σέ ἀνυπόστατες φαντασίες. Μιά τέτοια “θεραπεία” ὅμως εἶναι ἡ τραγωδία τοῦ ἀνθρώπου» (Ε.Π., φ. 272).

Ἡ κοσμική ψυχοθεραπεία ὁποιασδήποτε σχολῆς βοηθᾶ σημαντικά στήν ψυχολογική ἰσορροπία τῶν ἀνθρώπων, ἀλλά δέν προσφέρει νόημα ζωῆς. Χωρίς τό ἄνοιγμα πού προσφέρει ἡ πίστη στήν κατ’ εἰκόνα καί καθ’ ὁμοίωση Θεοῦ δημιουργία τοῦ ἀνθρώπου, ἡ ζωή μένει χωρίς σκοπό καί ἡ ἀγριότητα συνοδεύει αὐξανόμενη αὐτήν τήν ἀπουσία.

 alopsis.gr

Π. ΑΝΑΝΙΑΣ ΚΟΥΣΤΕΝΗΣ: ΝΑ ΓΕΛΑΣ!

π. Ανανίας Κουστένης: Να γελάς! Ο διάβολος είναι κομπλεξικός και όταν σε βλέπει να γελάς νομίζει ότι γελάς γι' αυτόν και φεύγει.

ΟΣΙΟΣ ΕΥΜΕΝΙΟΣ ΣΑΡΙΔΑΚΗΣ: ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΟΠΟ Η ΝΗΣΤΕΙΑ!

Π. ΣΑΒΒΑΣ ΑΧΙΛΛΕΩΣ: ΠΡΟΣΕΧΕΤΕ ΜΕ ΠΟΙΟΥΣ ΚΑΝΕΤΕ ΠΑΡΕΑ!

Π. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΣ: ΝΑ ΒΑΛΟΥΜΕ ΑΡΧΗ ΓΙΑ ΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑ ΜΑΣ!

 π. Συμεών Κραγιόπουλος
Να βάλουμε αρχή για τη σωτηρία μας 

Απόψε γιορτάζουμε τη Γέννηση της Παναγίας, και αν εξαιρέσουμε τη Γέννηση του Χριστού που είναι κάτι άλλο, η Γέννηση της Παναγίας είναι η ιερότερη, η θαυμασιότερη και η σπουδαιότερη γέννηση που έγινε σ’ αυτόν τον κόσμο. Γεννήθηκε η Παναγία, γεννήθηκε αυτή που γέννησε τον Χριστό, τον Σωτήρα του κόσμου. Και με το να οικονομήσει ο Θεός έτσι τα πράγματα, ώστε να γεννηθεί η Παναγία, αρχίζει να τίθεται σε εφαρμογή το σχέδιο του Θεού, το οποίο βέβαια ο Θεός το προετοίμαζε από αιώνες, αλλά τώρα μπαίνει σε εφαρμογή. 

Αν θέλουμε να βάλουμε αρχή, να βρούμε άνθρωπο να εμπιστευθούμε

Έχουμε πει πολλά κατά καιρούς για την Παναγία. Και απόψε, όχι μόνο τη λίγη ώρα που έχουμε στη διάθεσή μας αλλά και όλη τη νύχτα αν μιλούμε, δεν τελειώνουν αυτά που έχουμε να πούμε για την Παναγία. Σήμερα όμως ήρθαν έτσι τα πράγματα, που θα ήθελα να αναφερθώ σε κάτι άλλο, συνδυάζοντάς το με την εορτή.

Με το γεγονός αυτό, τη Γέννηση της Παναγίας, γίνεται αρχή της σωτηρίας του κόσμου. Συχνά λέμε να βάλουμε αρχή, και οι ημέρες αυτές είναι ό,τι χρειάζεται, για να βάλει κανείς αρχή, καθώς είναι οι πρώτες ημέρες του νέου εκκλησιαστικού έτους, που άρχισε από την 1η Σεπτεμβρίου. 

Σκεπτόμουν προηγουμένως: Εάν κάποιος, που μπορεί αυτός ο κάποιος να είμαστε εμείς, αρχίζει να σκέπτεται λίγο σοβαρά για την ψυχή του, για τη σωτηρία του –καθώς κάθε τόσο ακούει ότι ο ουρανός δουλεύει για τη σωτηρία μας, ότι ο Θεός εργάζεται για τη σωτηρία μας, ότι όλα γίνονται και υπάρχουν για τη σωτηρία μας– και αρχίζει να ζεσταίνεται, να φιλοτιμείται και θέλει να βάλει αρχή, τι θα κάνει;

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το πρώτο-πρώτο που έχει να κάνει είναι να βρει άνθρωπο στον οποίο θα εμπιστευθεί τα της ψυχής του. Είναι επικίνδυνο να το αφήσει κανείς έτσι αυτό το θέμα. Στα θέματα της σωτηρίας σου, μην έχεις εμπιστοσύνη στον εαυτό σου. Όσο ζήλο και φιλότιμο κι αν έχεις, όσο κι αν τα πήρες στα σοβαρά τα πράγματα και έχεις όρεξη και διάθεση να αγωνιστείς, μην εμπιστεύεσαι στον εαυτό σου· μην εμπιστεύεσαι απλώς στο τι θα σου πει ο εαυτός σου, πώς θα αισθανθεί, πόσο θα σε σκουντήσει ο εαυτός σου. Μην εμπιστεύεσαι σ’ αυτόν. Είναι παρακινδυνευμένο.

Αυτό που λέμε δεν είναι απόλυτο. Δεν σημαίνει ότι, όποιος δεν βρει άνθρωπο, οπωσδήποτε θα χαθεί. Πάνω από όλα είναι ο Θεός, και ο Θεός κανονίζει για τον κάθε άνθρωπο, αλλά ανθρωπίνως όμως πρέπει να το τονίσουμε αυτό, ότι είναι «εκ των ων ουκ άνευ» να βρεις άνθρωπο. Όχι για να σου λύνει τα προβλήματα. Συνηθίζουμε, βλέπετε, να λέμε αυτό: «Ελάτε να λύσουμε τα προβλήματα, ελάτε να συζητήσουμε τα προβλήματα». Είπαμε και άλλες φορές ότι αυτά είναι ψευτοπροβλήματα. Αυτά είναι για να γεμίζει η ζωή, για να περνάει ο καιρός. Ένα είναι το πρόβλημα: πώς θα σωθούμε. Και άμα λύσεις αυτό το πρόβλημα, άμα βρεις τη λύση αυτού του προβλήματος, θα δεις ότι όλα τα άλλα όχι απλώς λύνονται, αλλά δουλεύουν για το ένα αυτό πρόβλημα, για τη σωτηρία της ψυχής. Όλα μετά υπηρετούν αυτό, όπως το έχουμε πει πολλές φορές.

Δεν υπάρχει λοιπόν αμφιβολία ότι το πρώτο που πρέπει να κάνει κανείς είναι να βρει άνθρωπο. Όχι βέβαια να βρει, για να πει «βρήκα άνθρωπο ή έχω άνθρωπο», αλλά για να αρχίσει η εργασία που πρέπει να γίνει στην ψυχή του.

Οπωσδήποτε να γνωρίσουμε τον εαυτό μας

Έπειτα, εκείνο το οποίο χρειάζεται, και στο οποίο οπωσδήποτε θα βοηθηθεί κανείς από τον άνθρωπο που θα βρει και θα εμπιστευθεί την ψυχή του, είναι να γνωρίσει τον εαυτό του. Αλλιώς, θα κάνεις προσπάθειες, θα κάνεις κόπους, αλλά μπορεί να πηγαίνουν χαμένα. Όταν κάτι που γίνεται, δεν γίνεται όπως πρέπει να γίνει, δεν γίνεται σωστά, αλλά έχει πλάνη και περιττά πράγματα, δεν θα προχωρεί σωστά, και θα είναι χαμένοι οι κόποι.

Αν σε άγει και σε φέρει ο εαυτός σου, αν σε «χορεύει» ο εαυτός σου όπως θέλει, αν πότε βουλιάζεις μέσα στη μελαγχολία σου, πότε στη δειλία σου, πότε στην εξυπνάδα σου, πότε στη ραθυμία σου, πότε στη ζάλη των λογισμών, τότε είσαι θύμα του εαυτού σου. Και μπορείς να μην είσαι θύμα. Τουναντίον, ο εαυτός σου, αυτός ο κακός εαυτός σου, να γίνει θύμα, για να υπηρετήσει τον νέο άνθρωπο που είναι μέσα σου.

Το πράγμα χρειάζεται, αν θέλετε, τέχνη. Εκείνο το οποίο είναι βασικό είναι να μη χαρίζεσαι στον εαυτό σου. Να μη χαρίζεσαι καθόλου στον εαυτό σου. Άμα χαρίζεσαι, θα σε ξεγελάσει, θα σε εξαπατήσει, και τελικά θα κάνει αυτό που θέλει εκείνος. Άμα δεν χαριστείς στον εαυτό σου και βοηθηθείς από τον άνθρωπο που σε οδηγεί, θα γνωρίσεις καλά τον εαυτό σου.

Δεν έχει σημασία τι είσαι. Δεν πειράζει ό,τι και να είσαι. Ας είσαι ο χειρότερος άνθρωπος του κόσμου από πλευράς αδυναμιών, από πλευράς αρρωστημένων, αν θέλετε, καταστάσεων κτλ. Δεν πειράζει. Άμα γνωρίσεις περί τίνος πρόκειται, αν τα συνειδητοποιήσεις καλά, αν τα διακρίνεις και ξέρεις: «Εγώ έχω επάνω μου αυτά και αυτά τα κουσούρια, αυτά τα παράσιτα και αυτά τα πάθη, όμως δεν πρόκειται να κάνω το χατίρι τους», τότε μη φοβάσαι. Βοηθούμενος και από τον άνθρωπο που θα βρεις, θα αφεθείς στη χάρη του Θεού, θα δοθείς στη χάρη, θα σε αναλάβει ο Θεός και θα σε κάνει αγιότερο των αγίων.

Δεν είναι αστεία πράγματα αυτά. Ο Θεός φροντίζει για μας. Ο Θεός ήλθε για μας, σταυρώθηκε, έχυσε το αίμα του και πέθανε για μας. Και δεν το έκανε αυτό για να βολέψει μερικούς ανθρώπους που είναι καλού χαρακτήρος, που έχουν καλό σκαρί. Όχι! Όσο χειρότερη είναι μια κατάσταση, τόσο, αν επιτρέπεται να το πω, ο Θεός θέλει αυτή την κατάσταση να την τακτοποιήσει, να τη γιατρέψει. Ψάχνει ο Θεός να βρει άνθρωπο που θα τον δεχθεί, που θα του δείξει την πληγή του, το σφάλμα του και θα συνεργαστεί μαζί του και θα ανταποκριθεί στην αγάπη του.

Καθόλου να μη χαριστούμε στον εαυτό μας

Και ένα τρίτο θέλω να πω που είναι πολύ πρακτικό. Όλοι λίγο πολύ κάτι ξέρουμε από τον εαυτό μας. Να βάλουμε κάτω τον εαυτό μας και να τον παρακολουθήσουμε στην καθημερινή του ζωή, και να δούμε πού ο εαυτός μας έχει αδυναμία, τι αγαπά, τι λαχταρά πιο πολύ, τι είναι εκείνο που, ό,τι εμπόδιο και να μπει μπροστά, αυτός θα το ξεπεράσει και θα πάει να βρει αυτό που θέλει, θα πάει να πετύχει, να κάνει αυτό που θέλει.

Όλοι, όποιοι κι αν είμαστε, κάπου θα τον πιάσουμε τον εαυτό μας. Μπορεί να διαπιστώσεις ότι, χωρίς καθόλου να χρειάζεται να σπρώχνεις τον εαυτό σου, χωρίς καθόλου να χρειάζεται να του θυμίζεις, αυτός ορμά –δεν θα ήθελα τώρα μέσα στην εκκλησία να πω συγκεκριμένα– στο άλφα θέμα, στο βήτα θέμα, στη γάμα υπόθεση κτλ. Δες λοιπόν προς αυτή την κατεύθυνση, προς αυτό στο οποίο η ψυχή σου ορμά από μόνη της. Δες πώς κινείσαι, τι κάνεις και ομολόγησε ότι έχεις δυνάμεις, κουράγιο, όρεξη και δεν δυσκολεύεσαι να αφήσεις μερικές φορές και ύπνο και φαγητό, δεν δυσκολεύεσαι να σηκώσεις περιφρονήσεις, λόγια από κάποιους, προκειμένου να πετύχεις, να βρεις, να μη χάσεις αυτό στο οποίο ορμά από μόνη της η ψυχή σου.

Δες καλά τα πράγματα και ως λογικό πλάσμα που είσαι να σκεφθείς και να πεις: «Αν όχι τίποτε άλλο, ο Θεός θα ήθελε να πάω προς αυτόν, να κινηθώ προς αυτόν, να ζητήσω τη σωτηρία μου, να αγωνιστώ για τη σωτηρία μου, τουλάχιστον όπως κάνω γι’ αυτό εδώ το πράγμα».

Να έχουμε υπ’ όψιν μας μόνο ότι στην αρχή πρέπει κανείς να σπρώξει τον εαυτό του και καθόλου να μην του χαριστεί, καθώς θα αρχίσει ο εαυτός μας, από δω από κει, τις δικαιολογίες και θα προσπαθεί να βρει τρόπους για να ξεφύγει. Να μην του χαριστούμε καθόλου, αλλά να τον αρπάξουμε, και με την ίδια δύναμη που πηγαίνει σ’ εκείνο που αγαπάει, σ’ εκείνο το οποίο θέλει –φυσικά δεν χωράει καμιά αμφιβολία ότι θα το αφήσουμε εκείνο· απλώς θα παραδειγματιστούμε από αυτό– να σπρώξουμε τον εαυτό μας, την ψυχή μας, όλο το είναι μας και όλες τις δυνάμεις μας προς τον Θεό μας, προς την αγάπη του Χριστού, για τη σωτηρία μας.

Και να μη σταματήσουμε καθόλου –ούτε να ξεκουραστούμε ούτε, που λέει ο λόγος, να ανασάνουμε– από το να σπρώχνουμε κατά συγκεκριμένο τρόπο τον εαυτό μας, έως ότου αρχίσει να γίνεται μόνο του αυτό. Οπότε, δεν θα χρειάζεται μετά να σπρώξεις τον εαυτό σου για να πας να προσευχηθείς, να πας στην εκκλησία, να αγρυπνήσεις, να νηστέψεις· δεν θα χρειάζεται να σπρώξεις τον εαυτό σου για να μην κατηγορεί, να μην κατακρίνει, να μη θυμώνει, να μην αδικεί, να μην υπερηφανεύεται. Θα μάθει τον δρόμο ο εαυτός σου, και ο Θεός βλέποντάς σε θα ανταποκριθεί και θα σου δώσει αυτό το γλυκό πράγμα που λέγεται αγάπη Θεού, χάρη Θεού. Και αυτό τόσο πολύ θα σε συναρπάσει, τόσο πολύ θα σε ξυπνήσει, τόσο πολύ θα σε ελκύσει, που δεν θα σε σταματάει μετά τίποτε.

Αλλά έως ότου γίνει αυτό, πρέπει να ξεκινήσει κανείς και να ενεργήσει έτσι όπως είπαμε, και να μη δώσει στον εαυτό του καμία ανάπαυση, όπως λέει ο Ψαλμωδός: «Ει δώσω ύπνον τοις οφθαλμοίς μου και τοις βλεφάροις μου νυσταγμόν και ανάπαυσιν τοις κροτάφοις μου, έως ου εύρω τόπον τω Κυρίω, σκήνωμα τω Θεώ Ιακώβ» (Ψαλμ. 131:4-5). Αν αυτά που λέει ο στίχος τα εφαρμόσουμε σ’ αυτό που λέμε τώρα, θα πούμε: να μη δώσει κανείς ανάπαυση στον εαυτό του, έως ότου ο εαυτός του αρχίσει να πηγαίνει αυτόματα στον Θεό. Γνωρίζουμε εκ πείρας ότι κάπου αλλού πηγαίνει από μόνος του. Πώς εκεί πηγαίνει; Όλη αυτή τη δύναμη με την οποία πηγαίνει προς τα εκεί, εμείς να τη γυρίσουμε προς τα εδώ, έως ότου αρχίσει να γίνεται από μόνο του αυτό. Μέχρι τότε να μη δώσουμε ανάπαυση στον εαυτό μας. Φυσικά, από κει και πέρα όντως όλη η ψυχή μας, όλες οι δυνάμεις μας, όλο το είναι μας θα πηγαίνει προς τον Θεό, προς τη σωτηρία, προς τον αγιασμό μας.

Καθώς λοιπόν σήμερα γιορτάζουμε το Γενέσιον της Θεοτόκου, που είναι η αρχή της σωτηρίας του κόσμου, παρακαλώ να λάβουμε υπ’ όψιν αυτά που λέχθηκαν και με βάση αυτά κατά ειδικό και συγκεκριμένο τρόπο να βάλουμε αρχή για τη σωτηρία μας.

8-9-1988

Από το βιβλίο: π. Συμεών Κραγιοπούλου, “Θέλεις να αγιάσεις;”, Σεπτέμβριος, Πανόραμα Θεσσαλονίκης, 2017, σελ. 84.

Π. ΑΝΑΝΙΑΣ ΚΟΥΣΤΕΝΗΣ: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ;

π. Ανανίας Κουστένης: Τι είναι κατάθλιψη;

Τι είναι κατάθλιψη; Το παράπονο της ψυχής μας, που δεν την αφήνουμε, να αγαπήσει το Θεό και τους ανθρώπους. Ἔχετε δεῖ πὼς ξυπνᾶμε πολλὲς φορὲς τὸ πρωὶ μὲ κακὴ διάθεση μὲ κακοὺς λογισμούς; Καὶ τὸ κακὸ εἶναι ὅτι καθόμαστε κάτω στὸ κρεβάτι καὶ τοὺς ἐπωάζομε. Νὰ πεταχτοῦμε πάνω. 
Πετάξου ἐπάνω ἀδελφέ. Ἄναψε τὸ καντηλάκι σου, ἂν ἔχει σβήσει. Βάλε λίγο λιβάνι. Φίλησε τὴν εἰκόνα. Πὲς δυὸ «Πατερημά». Πὲς δυὸ κουβέντες. Καὶ ἄλλαξε τὸ κλίμα. Ἄλλαξε τὴ διάθεση. Ἔχει σημασία αὐτό. Ὅ,τι καὶ νὰ γίνεται μὴν καθόμαστε κάτω. Ἂς πεταγόμαστε πάνω ἀδελφοί!