ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΟΡΕΙΑ ΚΑΙ ΖΩΗ: ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 11 Ιανουαρίου 2026

ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ: ΚΥΡΙΑΚΗ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΩΤΑ- ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΚΟΠΗ!

Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος
Κυριακή μετά τα Φώτα: Ερμηνεία στην αποστολική περικοπή

(Εφ. 4, 7-13)
Ερμηνεία του Ιερού Χρυσοστόμου στην αποστολική περικοπή από την «Προς Εφεσίους» επιστολή του αποστόλου Παύλου, κεφ. 4, εδαφ. 4-16
[Εφ. 4, 4-11]

«ἓν σῶμα καὶ ἓν Πνεῦμα, καθὼς καὶ ἐκλήθητε ἐν μιᾷ ἐλπίδι τῆς κλήσεως ὑμῶν· εἷς Κύριος, μία πίστις, ἓν βάπτισμα· εἷς Θεὸς καὶ πατὴρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων, καὶ διὰ πάντων, καὶ ἐν πᾶσιν ἡμῖν.ἑνὶ ἑκάστῳ ἡμῶν ἐδόθη ἡ χάρις κατὰ τὸ μέτρον τῆς δωρεᾶς τοῦ Χριστοῦ (: Αποτελείτε ένα σώμα, την Εκκλησία, και ένα Πνεύμα ζωοποιεί το σώμα αυτό, αφού και όλοι σας κληθήκατε με μία κοινή ελπίδα της κλήσεώς σας. Διότι ο Θεός για μία και την ίδια βασιλεία και για τα ίδια αγαθά σάς κάλεσε όλους. Ένας και μόνος Κύριος υπάρχει, μία πίστη έχουν όλοι οι Χριστιανοί, ένα βάπτισμα έλαβαν όλοι. Ένας και μόνος Θεός και Πατέρας όλων υπάρχει. Αυτός κυριαρχεί πάνω από όλους ως Δεσπότης. Η δική Του δύναμη διαχύνεται και ενεργεί διαμέσου όλων των μελών της Εκκλησίας, σε ολόκληρο το σώμα της. Αυτός κατοικεί μέσα σε όλους μας. Πρέπει λοιπόν να είμαστε όλοι ένα. Βέβαια όλοι οι πιστοί δεν έχουμε λάβει τα ίδια χαρίσματα, αλλά διάφορα και ποικίλα. Αυτή όμως η διανομή για κανένα λόγο δεν επιτρέπεται να γίνεται αιτία χωρισμού μεταξύ των πιστών. Διότι η διανομή αυτή δεν είναι τυχαία, αλλά γίνεται από τον ίδιο τον Χριστό. Αυτός δηλαδή στον καθέναν ξεχωριστά από εμάς, έδωσε τη θεία χάρη, σύμφωνα με το μέτρο που με σοφία και δικαιοσύνη χρησιμοποιεί στη διανομή της δωρεάς Του)»[Εφ. 4, 4-7].

Αγάπη ζητεί από εμάς ο Παύλος, όχι οποιανδήποτε, αλλά αυτήν η οποία μας συνενώνει μεταξύ μας αδιάσπαστα, και μας συνενώνει κατά τέτοιο τρόπο και τόσο τέλεια, σαν να είμαστε μέλη προς μέλη. Αυτή λοιπόν είναι εκείνη η οποία κατορθώνει τα μεγάλα καλά. Για τον λόγο αυτόν λέγει «ἓν σῶμα (: ένα σώμα)»· για να δείξει και τη συμπάθεια και το να μην επιδιώκουμε να αρπάξουμε τα αγαθά των άλλων και το να χαιρόμαστε μαζί με αυτούς, και όλα γενικώς να είναι κοινά. Και καλώς είπε «ένα πνεύμα» για να δείξει ότι στο ένα σώμα, ένα πνεύμα θα υπάρχει, ή ότι είναι μεν δυνατόν να υπάρχει ένα σώμα, όχι όμως ένα πνεύμα, όπως εάν κάποιος γίνει φίλος αιρετικών· ή εννοεί ότι από εκείνο προτρέπει, δηλαδή «εσείς οι οποίοι λάβατε ένα Πνεύμα και ποτιστήκατε από μία πηγή, οφείλετε να μην έχετε διχόνοια»· ή ίσως «πνεῦμα» εδώ να ονομάζει την προθυμία.

Ύστερα λέγει «καθὼς καὶ ἐκλήθητε ἐν μιᾷ ἐλπίδι τῆς κλήσεως ὑμῶν (: αφού και όλοι σας κληθήκατε με μία ελπίδα της κλήσεώς σας)». «Ο Θεός», λέγει, «στα ίδια σάς κάλεσε· τίποτε περισσότερο δεν μοίρασε στον ένα από τον άλλο· σε όλους χάρισε αθανασία, σε όλους ζωή αιώνια, σε όλους δόξα αθάνατη, σε όλους αδελφότητα, σε όλους κληρονομία· κοινή κεφαλή έγινε σε όλους· όλους συνανέστησε και κάθισε μαζί Του. Εσείς λοιπόν οι οποίοι στα πνευματικά έχετε τόση ισοτιμία, από πού ορμώμενοι μεγαλοφρονείτε; Από το ότι ο τάδε είναι πλούσιος και ο τάδε ισχυρός; Και πώς δεν θα ήταν αυτό αξιογέλαστο;». Διότι πες μου· εάν κάποτε ο βασιλιάς, αφού λάμβανε δέκα ανθρώπους και τους έντυνε όλους με πορφύρα και τους κάθιζε στον βασιλικό θρόνο και έδινε σε όλους την ίδια τιμή, άραγε θα είχε την τόλμη κάποιος από αυτούς να κατηγορήσει τον άλλο ότι είναι πλουσιότερος ή λαμπρότερος; Καθόλου. Και ακόμη δεν τα είπα όλα· διότι δεν είναι τόση η διαφορά στους ουρανούς, όσο κάτω στη γη.

«εἷς Κύριος, μία πίστις, ἓν βάπτισμα (: Ένας και μόνος Κύριος υπάρχει, μία πίστη έχουν όλοι οι Χριστιανοί, ένα βάπτισμα έλαβαν όλοι)». Ιδού η ελπίδα της κλήσεως: «εἷς Θεὸς καὶ πατὴρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων, καὶ διὰ πάντων, καὶ ἐν πᾶσιν ἡμῖν (: Ένας και μόνος Θεός και Πατέρας όλων υπάρχει. Αυτός κυριαρχεί πάνω από όλους ως Δεσπότης. Η δική Του δύναμη διαχύνεται κι ενεργεί διαμέσου όλων των μελών της Εκκλησίας, σε ολόκληρο το σώμα της. Αυτός κατοικεί μέσα σε όλους μας)». Μήπως λοιπόν προσκλήθηκε σε εσένα μεν ο μεγαλύτερος, ενώ σε εκείνον ο μικρότερος; Και μήπως εσύ μεν σώθηκες από την πίστη, ενώ εκείνος από τα έργα; Ή μήπως σε εσένα μεν αφέθηκαν οι αμαρτίες δια του βαπτίσματος, ενώ στον άλλο δεν συνέβη τίποτε παρόμοιο;

«Εἷς Θεὸς καὶ πατὴρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων, καὶ διὰ πάντων, καὶ ἐν πᾶσιν ἡμῖν (: Ένας και μόνος Θεός και Πατέρας όλων υπάρχει. Αυτός κυριαρχεί πάνω από όλους ως Δεσπότης. Η δική Του δύναμη διαχύνεται και ενεργεί διαμέσου όλων των μελών της Εκκλησίας, σε ολόκληρο το σώμα της. Αυτός κατοικεί μέσα σε όλους μας. Πρέπει λοιπόν να είμαστε όλοι ένα)». «Ὁ ἐπὶ πάντων» είναι ο Κύριος και ο οποίος βρίσκεται πάνω από όλους· «καὶ διὰ πάντων», δηλαδή Εκείνος ο οποίος προνοεί και διοικεί· «καὶ ἐν πᾶσιν ἡμῖν», δηλαδή Αυτός που κατοικεί σε εμάς. «Αν και αυτό βέβαια είναι γνώρισμα του Υιού», λέγει· ώστε και αν ακόμη υπήρχε ελάττωση, δε θα ήταν δυνατόν να λεχθεί για τον Πατέρα.

«ἑνὶ ἑκάστῳ ἡμῶν ἐδόθη ἡ χάρις κατὰ τὸ μέτρον τῆς δωρεᾶς τοῦ Χριστοῦ (: Βέβαια όλοι οι πιστοί δεν έχουμε λάβει τα ίδια χαρίσματα, αλλά διάφορα και ποικίλα. Αυτή όμως η διανομή για κανένα λόγο δεν επιτρέπεται να γίνεται αιτία χωρισμού μεταξύ των πιστών. Διότι η διανομή αυτή δεν είναι τυχαία, αλλά γίνεται από τον ίδιο τον Χριστό. Αυτός δηλαδή στον καθέναν ξεχωριστά από εμάς, έδωσε τη θεία χάρη, σύμφωνα με το μέτρο που με σοφία και δικαιοσύνη χρησιμοποιεί στη διανομή της δωρεάς Του)». «Τι λοιπόν;», θα ρωτούσε ίσως κάποιος. «Από πού είναι τότε διάφορα τα χαρίσματα; Διότι αυτό οδήγησε πάντοτε και αυτούς και τους Κορινθίους και πολλούς άλλους, τους μεν σε ανόητη τόλμη, τους δε σε μικροψυχία και φθόνο». Για τον λόγο αυτόν παίρνει το παράδειγμα από το σώμα· για τον λόγο αυτόν και τώρα αυτό ανέφερε, επειδή επρόκειτο να μνημονεύσει διάφορα χαρίσματα.

Λεπτομερέστερα λοιπόν εξετάζει και ελέγχει αυτό στην «προς Κορινθίους» επιστολή, επειδή εκεί κατεξοχήν βασάνισε αυτούς κατά τρόπο τυραννικό αυτό το νόσημα· τώρα όμως εδώ απλώς το έθιξε. Και πρόσεχε τι λέγει. Δεν είπε: «σύμφωνα με την πίστη του καθενός», για να μην οδηγήσει σε μικροψυχία εκείνους οι οποίοι δεν αξιώθηκαν τα μεγάλα χαρίσματα. Αλλά τι λέγει; «Σύμφωνα με το μέτρο της δωρεάς του Χριστού». «Τα κυριότερα από όλα», λέγει, «είναι κοινά σε όλους, δηλαδή το βάπτισμα, η σωτηρία μέσω της πίστεως, το να έχουμε τον Θεό Πατέρα, το να μετέχουμε όλοι στο ίδιο Πνεύμα. Εάν πάλι ο τάδε έχει κάποιο χάρισμα περισσότερο, μη στενοχωριέσαι, διότι και ο κόπος είναι σε αυτόν περισσότερος· και από εκείνον ο οποίος έλαβε τα πέντε τάλαντα, πέντε του ζητήθηκαν· εκείνος όμως ο οποίος έλαβε τα δύο, δύο μόνο πρόσφερε, και τίποτε λιγότερο δεν έλαβε από εκείνον». Για τον λόγο αυτόν εδώ από την ίδια αιτία παρηγορεί τον ακροατή. «Πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν ἁγίων εἰς ἔργον διακονίας, εἰς οἰκοδομὴν τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ μέχρι καταντήσωμεν οἱ πάντες εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως καὶ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ (: για να καταρτίζονται οι Χριστιανοί και να επιτελείται το έργο της διακονίας, με το οποίο οικοδομείται το σώμα του Χριστού. Μέχρι να φθάσουμε να έχουμε όλοι μία και την ίδια αληθινή πίστη και τέλεια γνώση του Υιού του Θεού, και να προοδεύσουμε πνευματικά, έως ότου γίνουμε ένας τέλειος άνθρωπος και να αποκτήσουμε το μέτρο της πνευματικής ωριμότητας και τελειότητας του Χριστού, δηλαδή να έχουμε πλήρεις τις δωρεές και την πνευματική τελειότητά Του)» [Εφ. 4, 12-13], λέγει.

Για τον λόγο αυτόν και ο ίδιος ο Παύλος έλεγε αλλού: «ἐὰν γὰρ εὐαγγελίζωμαι, οὐκ ἔστι μοι καύχημα· ἀνάγκη γάρ μοι ἐπίκειται· οὐαὶ δὲ μοί ἐστιν ἐὰν μὴ εὐαγγελίζωμαι (: και αυτό είναι το πραγματικό καύχημά μου. Διότι, εάν κηρύττω το Ευαγγέλιο, αυτό δε μου δίνει το δικαίωμα να καυχιέμαι, το κήρυγμα είναι επιβεβλημένη ανάγκη και χρέος για μένα, αφού ο Κύριος με κάλεσε σε αυτό. Αλίμονο όμως σε μένα εάν αθετώντας την υποχρέωσή μου αυτή δεν κηρύττω το Ευαγγέλιο)» [Α΄Κορ.9,16]. Δηλαδή έλαβε χάρισμα αποστολής. Αλλά για τον λόγο αυτόν ακριβώς, για το ότι έλαβε, αλίμονο· ενώ εσύ έχεις απαλλαγεί από τον κίνδυνο.

«Σύμφωνα με το μέτρο». Τι σημαίνει «σύμφωνα με το μέτρο»; Δηλαδή όχι σύμφωνα με τη δική μας αξία· διότι δε θα λάμβανε κανείς εκείνα τα οποία έλαβε, αλλά όλοι από τη δωρεά Του λάβαμε. Και γιατί ο ένας έλαβε περισσότερο, και ο άλλος λιγότερο; «Δεν έχει καμία σημασία αυτό», λέγει, «αλλά είναι αδιάφορο πράγμα· διότι στην οικοδομή ο καθένας συντελεί». Και με αυτό δείχνει ότι δεν έλαβε από τη δική του αξία ο μεν περισσότερο, ο άλλος λιγότερο, αλλά για άλλους λόγους, όπως ακριβώς έκρινε ο Θεός· επειδή και αλλού λέγει: «νυνὶ δὲ ὁ Θεὸς ἔθετο τὰ μέλη ἓν ἕκαστον αὐτῶν ἐν τῷ σώματι καθὼς ἠθέλησεν (: Τώρα όμως ο Θεός σοφά τοποθέτησε στο αξίωμα καθένα από τα μέλη ακριβώς όπως θέλησε σύμφωνα με την αγαθότητα και την πανσοφία Του, πάντοτε για το συμφέρον και την εξυπηρέτηση ολόκληρου του σώματος)» [Α΄Κορ. 12, 18]· και δε λέγει τον λόγο, για να μη μειώσει το φρόνημα των ακροατών.

«Διὸ λέγει· ἀναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν καὶ ἔδωκε δόματα τοῖς ἀνθρώποις (: Κι επειδή ο ίδιος ο Χριστός διανέμει τα χαρίσματα, γι’ αυτό λέει και η Αγία Γραφή στους Ψαλμούς: ‘’Όταν ο Χριστός με την Ανάληψή Του ανέβηκε ψηλά στον ουρανό, έδεσε αιχμαλώτους τους εχθρούς Του, δηλαδή τον σατανά και τον θάνατο, και έδωσε χαρίσματα στους ανθρώπους’’)» [Εφ. 4, 5]. Δηλαδή, τι μεγαλοφρονείς; Όλα από τον Θεό έγιναν. Ο μεν προφήτης λέγει στον Ψαλμό: «Έλαβε όσα έδωσε στους ανθρώπους» [Ψαλμ. 67, 19: «ἀνέβης εἰς ὕψος, ᾐχμαλώτευσας αἰχμαλωσίαν, ἔλαβες δόματα ἐν ἀνθρώποις (: Ύψιστε Κύριε, φάνηκες τόσο μεγάλος και υψηλός! Ανέβηκες στα ύψη του ουρανού, αφού κατήγαγες αιώνιο θρίαμβο, αιχμαλώτισες αμέτρητους αιχμαλώτους [εδώ εννοεί τους δαίμονες, με βάση όσα λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος παρακάτω], τους οποίους σέρνεις πίσω Σου δεμένους. Πήρες ως φόρο υποτέλειας πλούσια δώρα από τους ανθρώπους· όχι μόνο από εκείνους που πειθαρχικά Σε αναγνωρίζουν ως βασιλιά τους, αλλά ακόμη και από τους απείθαρχους και δύστροπους, έτσι ώστε να κατασκηνώσεις και ανάμεσα σε αυτούς ως κυρίαρχος κυβερνήτης)»][:ερμ. απόδοση Παν. Τρεμπέλα]· ο ίδιος δε ο Παύλος, λέγει: «έδωσε δώρα στους ανθρώπους». Το ίδιο είναι.

«Τὸ δὲ ἀνέβη τί ἐστιν εἰ μὴ ὅτι καὶ κατέβη πρῶτον εἰς τὰ κατώτερα μέρη τῆς γῆς; Ὁ καταβὰς αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω πάντων τῶν οὐρανῶν, ἵνα πληρώσῃ τὰ πάντα (: Λέγοντας λοιπόν η Αγία Γραφή για τον Χριστό ότι ανέβηκε, τι άλλο σημαίνει παρά ότι πρωτύτερα και κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης, αφού έγινε άνθρωπος και σταυρώθηκε; Ο Χριστός που κατέβηκε, είναι ο Ίδιος, που και ανέβηκε επάνω απ΄όλους τους ουρανούς, για να γεμίσει με την παρουσία Του και τις δωρεές Του τα πάντα)». Όταν ακούς αυτά, μην τα θεωρείς σαν μετάβαση. Διότι αυτό το οποίο λέγει στην «προς Φιλιππησίους» επιστολή, αυτό λέγει και εδώ. Όπως εκεί προτρέποντας σε ταπεινοφροσύνη παρουσιάζει τον Χριστό, έτσι λοιπόν και εδώ, όταν λέγει ότι «κατέβη στα κατώτατα της γης», στον Χριστό αναφέρεται. Διότι, εάν δεν ήταν αυτό, θα ήταν περιττός ο λόγος, «καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ (: Κι ενώ παρουσιάστηκε με την εξωτερική όψη του ανθρώπου, δεν ήταν μόνον άνθρωπος, όπως φαινόταν, αλλά ήταν συγχρόνως και Θεός. Και ταπείνωσε τον εαυτό Του δείχνοντας τέλεια υπακοή μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, που είναι ο πλέον οδυνηρός και ατιμωτικός θάνατος)» [Φιλιπ. 2, 8]. Από την ανάβαση λοιπόν υπαινίσσεται την κατάβαση. Επίσης με τα «κάτω μέρη της γης» εννοεί τον θάνατο, από τα βάθη δηλαδή της διάνοιας των ανθρώπων, όπως έλεγε και ο Ιακώβ· «ἐὰν οὖν λάβητε καὶ τοῦτον ἐκ τοῦ προσώπου μου καὶ συμβῇ αὐτῷ μαλακία ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ κατάξετέ μου τὸ γῆρας μετὰ λύπης εἰς ᾅδου (: εάν λοιπόν πάρετε και τούτον από κοντά μου και του συμβεί στο δρόμο κάποιο δυστύχημα, θα γκρεμίσετε τα γεράματά μου βαθύτατα λυπημένα στον άδη)» [Γεν. 44, 29]· και πάλι στον Ψαλμό: «ταχὺ εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ἐξέλιπε τὸ πνεῦμά μου· μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπ᾿ ἐμοῦ, καὶ ὁμοιωθήσομαι τοῖς καταβαίνουσιν εἰς λάκκον (: όσο το δυνατό ταχύτερα κάνε δεκτή, Κύριε, την προσευχή μου. Απόκαμα πλέον, ολιγοψύχησε και κινδυνεύει να σβήσει το πνεύμα μου. Μη γυρίσεις αλλού το πρόσωπό Σου από εμένα, διότι τότε θα μοιάσω με τους νεκρούς, οι οποίοι κατεβαίνουν οριστικά στον τάφο)» [Ψαλμ. 142, 7], δηλαδή με τους νεκρούς. Και γιατί επεξεργάζεται αυτό το χωρίο εδώ; Ποια αιχμαλωσία εννοεί; Την αιχμαλωσία του διαβόλου. Αιχμάλωτο συνέλαβε τον τύραννο, τον διάβολο, τον θάνατο, την κατάρα και την αμαρτία. Βλέπεις λάφυρα και όπλα;

«Τὸ δὲ ἀνέβη τί ἐστιν εἰ μὴ ὅτι καὶ κατέβη; (: Λέγοντας λοιπόν η Αγία Γραφή για τον Χριστό ότι ανέβηκε, τι άλλο σημαίνει παρά ότι πρωτύτερα και κατέβηκε;)». Αυτό ταιριάζει για τους οπαδούς του Παύλου Σαμοσατέως. «Ὁ καταβὰς αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω πάντων τῶν οὐρανῶν, ἵνα πληρώσῃ τὰ πάντα (: Ο Χριστός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος, που και ανέβηκε επάνω απ΄όλους τους ουρανούς, για να γεμίσει με την παρουσία Του και τις δωρεές Του τα πάντα)». «Στα κατώτερα», λέγει, «μέρη της γης κατέβηκε, μετά από τα οποία δεν υπάρχουν άλλα· και ανέβηκε υπεράνω όλων, μετά από τον Οποίο δεν υπάρχει τίποτε άλλο». Δηλαδή γέμισαν όλα από την κυριαρχία και τις ενέργειές Του· εξάλλου και πριν συμβεί αυτό τα πάντα ήσαν γεμάτα.

«Καὶ αὐτὸς ἔδωκε τοὺς μὲν ἀποστόλους, τοὺς δὲ προφήτας, τοὺς δὲ εὐαγγελιστάς, τοὺς δὲ ποιμένας καὶ διδασκάλους, πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν ἁγίων εἰς ἔργον διακονίας, εἰς οἰκοδομὴν τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ (: Και αυτός έδωσε διάφορα χαρίσματα και διακονίες. Άλλους έθεσε αποστόλους, άλλους προφήτες, άλλους ευαγγελιστές, άλλους ποιμένες και διδασκάλους, για να καταρτίζονται οι Χριστιανοί και να επιτελείται το έργο της διακονίας, με το οποίο οικοδομείται το σώμα του Χριστού)» [Εφ. 4, 11-12]. Αυτό δηλαδή το οποίο λέγει αλλού: «διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα (: Για την ταπείνωση λοιπόν και την υπακοή Του αυτή ο Θεός τον υπερύψωσε και ως άνθρωπο και Του χάρισε όνομα, το όνομα Κύριος Ιησούς Χριστός, που είναι πάνω από κάθε άλλο όνομα)» [Φιλιπ. 2, 9], αυτό λέγει και εδώ· «Εκείνος που κατέβηκε είναι Αυτός που και ανέβηκε». Σε τίποτε δεν Τον έβλαψε το ότι κατήλθε στα κατώτερα μέρη της γης, ούτε Τον εμπόδισε να ανέλθει υψηλότερα από τους ουρανούς. Ώστε όσο περισσότερο ταπεινωθεί κανείς, τόσο περισσότερο υψώνεται. Διότι όπως ακριβώς και στο νερό, όσο περισσότερο κανείς προσπαθεί να το κατεβάσει, τόσο περισσότερο το ανυψώνει, και όσο το εκσφεντονίζει από απόσταση, τόσο περισσότερο επιτυγχάνει, έτσι και την περίπτωση της ταπεινοφροσύνης. Αλλά όταν ομιλεί για τις αναβάσεις του Θεού, οπωσδήποτε εννοεί ότι προηγήθηκε η κατάβαση· όταν όμως αναφέρεται στον άνθρωπο, ασφαλώς όχι.

Ύστερα δείχνει και την πρόνοια και τη σοφία του Θεού, διότι εκείνος ο οποίος έκανε τόσα, και μπορούσε τόσα προς χάρη μας, και δε δίστασε να κατέλθει για εμάς και μέχρι τα κατώτερα μέρη, δε θα ήταν δυνατόν να μοίραζε τυχαία τα πνευματικά χαρίσματα. Αλλού όμως λέγει ότι το Άγιο Πνεύμα έκανε αυτά, λέγοντας τα εξής: «προσέχετε οὖν ἑαυτοῖς καὶ παντὶ τῷ ποιμνίῳ ἐν ᾧ ὑμᾶς τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον ἔθετο ἐπισκόπους, ποιμαίνειν τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ, ἣν περιεποιήσατο διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος (: Προσέχετε λοιπόν τον εαυτό σας, πώς θα συμπεριφέρεστε και τι θα διδάσκετε. Προσέχετε και όλο το πνευματικό σας ποίμνιο, στο οποίο το Άγιο Πνεύμα σάς τοποθέτησε επισκόπους για να ποιμαίνετε την Εκκλησία του Θεού, την οποία ο Κύριος έσωσε και κατέστησε κτήμα Του με το δικό Του αίμα)» [Πραξ. 20, 28]. Εδώ λέγει ότι ο Υιός έκανε αυτά· αλλού ότι ο Θεός Πατήρ: «Καὶ οὓς μὲν ἔθετο ὁ Θεὸς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, ἔπειτα δυνάμεις, εἶτα χαρίσματα ἰαμάτων, ἀντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσῶν (: και βέβαια ο Θεός τοποθέτησε στην Εκκλησία τον καθένα στην ορισμένη του θέση. Στην πρώτη θέση τους Αποστόλους, στη δεύτερη τους προφήτες, στην τρίτη τους διδασκάλους. Έπειτα άλλους τους έθεσε να κάνουν κάθε είδους θαύματα, άλλους να έχουν χαρίσματα θεραπειών, χαρίσματα προστασίας των ορφανών, των χηρών, των φτωχών, των κάθε είδους ασθενών· χαρίσματα διακυβερνήσεως και διοικήσεως μέσα στην Εκκλησία· χαρίσματα διαφόρων γλωσσών)» [Α΄Κορ. 12, 28]. Επίσης, στην επιστολή «προς Κορινθίους» λέγει: «ἐγὼ ἐφύτευσα, Ἀπολλὼς ἐπότισεν, ἀλλ᾿ ὁ Θεὸς ηὔξανεν (: Εγώ ο Παύλος φύτεψα σε σας την πίστη με το κήρυγμά μου, ο Απολλώς πότισε τη νεοφυτεμένη πίστη σας, αλλά ο Θεός την αύξανε. Χωρίς όμως την αύξηση αυτή, η σπορά ούτε θα φύτρωνε, ούτε θα ριζοβολούσε, ούτε θα καρποφορούσε) [Α΄Κορ. 3, 6]». Και πάλι· «ὁ φυτεύων δὲ καὶ ὁ ποτίζων ἕν εἰσιν· ἕκαστος δὲ τὸν ἴδιον μισθὸν λήψεται κατὰ τὸν ἴδιον κόπον (: Εκείνος πάλι που φυτεύει, και εκείνος που ποτίζει είναι ένα και το αυτό· δηλαδή υπηρέτες του ίδιου Κυρίου, που εργάζονται στο ίδιο έργο. Θα πάρει, όμως, ο καθένας τους τον μισθό που του ανήκει ανάλογα με τον κόπο του)» [Α΄Κορ.3,8].

Έτσι και εδώ. Τι σημασία λοιπόν έχει εάν λιγότερο συνεισφέρεις; Τόσο έλαβες. «Πρώτον αποστόλους»· διότι τα πάντα είχαν αυτοί. «Δεύτερον προφήτες»· διότι υπήρχαν μερικοί οι οποίοι δεν ήσαν μεν απόστολοι, ήσαν όμως προφήτες, όπως ο Άγαβος. «Τρίτο διδασκάλους για την κήρυξη του Ευαγγελίου»· αυτοί οι οποίοι δεν περιέρχονταν όλους τους τόπους, αλλά μόνο κήρυτταν το ευαγγέλιο, όπως η Πρίσκιλλα και ο Ακύλας. «Ποιμένες και διδασκάλους», εκείνους στους οποίους εμπιστεύθηκε ολόκληρο το έθνος. Τι λοιπόν; Οι ποιμένες και οι διδάσκαλοι είναι κατώτεροι; Και μάλιστα πολύ κατώτεροι είναι εκείνοι οι οποίοι κάθονταν και ασχολούνταν με έναν τόπο, από εκείνους οι οποίοι περιέρχονταν και ευαγγελίζονταν, όπως δηλαδή ήσαν ο Τιμόθεος και ο Τίτος. Άλλωστε δεν είναι δυνατόν εδώ να κάνουμε τη διάκριση του κατωτέρου και ανωτέρου, αλλά από άλλη επιστολή. «Αυτός έδωσε», λέγει· μην προβάλλεις λοιπόν καμία αντίρρηση. Ή ίσως ονομάζει ευαγγελιστές εκείνους οι οποίοι έγραψαν το ευαγγέλιο.

***

[Εφ. 4, 12-16]
«Πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν Ἁγίων εἰς ἔργον διακονίας, εἰς οἰκοδομὴν τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ (: για να καταρτίζονται οι Χριστιανοί και να επιτελείται το έργο της διακονίας, με το οποίο οικοδομείται το σώμα του Χριστού)» [Εφ. 4, 12].

Βλέπεις το αξίωμα; Ο καθένας οικοδομεί, ο καθένας καταρτίζει, ο καθένας υπηρετεί. «μέχρι καταντήσωμεν οἱ πάντες εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως καὶ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ (: Μέχρι να φθάσουμε να έχουμε όλοι μία και την ίδια αληθινή πίστη και τέλεια γνώση του Υιού του Θεού, και να προοδεύσουμε πνευματικά, έως ότου γίνουμε μας τέλειος άνθρωπος και να αποκτήσουμε το μέτρο μας πνευματικής ωριμότητας και τελειότητας του Χριστού, δηλαδή να έχουμε πλήρεις μας δωρεές και την πνευματική τελειότητά Του)» [Εφ. 4, 13]. «Τέλειο ανάστημα» ονομάζει εδώ την τέλεια επίγνωση. Διότι μας ακριβώς ο άνδρας ίσταται με σταθερότητα, ενώ οι νεαροί περιπλανώνται κατά τον νου, έτσι συμβαίνει και μας πιστούς. «Στην ενότητα», λέγει, «μας πίστεως»· δηλαδή μέχρις ότου αποκτήσουμε όλοι μία πίστη. Διότι αυτό είναι ενότητα πίστεως, όταν όλοι είμαστε ένα, όταν όλοι αντιλαμβανόμαστε με τον ίδιο τρόπο τον σύνδεσμο· μέχρι τότε πρέπει να εργαζόμαστε.

Εάν έλαβες χάρισμα για τον λόγο αυτόν, για να οικοδομείς μας, πρόσεχε μήπως καταστρέψεις τον εαυτό σου, φθονώντας κάποιον άλλο. Σε τίμησε ο Θεός και σε έταξε να οικοδομείς και να καταρτίζεις άλλον. Και ο απόστολος βέβαια για τον λόγο αυτόν ήταν απόστολος, και ο προφήτης για τον λόγο αυτόν προφήτευε και έπειθε, και ο ευαγγελιστής για τον λόγο αυτόν ευαγγελιζόταν και ο ποιμένας και ο διδάσκαλος· σε όλους ένα έργο ανατέθηκε. Μη μου πεις λοιπόν για τη διαφορά των χαρισμάτων, αλλά για το ότι όλοι είχαν ένα έργο. Όταν λοιπόν όλοι πιστεύουμε όμοια, τότε υπάρχει ενότητα. Διότι είναι φανερό ότι αυτόν ονομάζει άνδρα τέλειο.

Αλλού βέβαια μας ονομάζει νηπίους και όταν είμαστε τέλειοι, αλλά μας είναι εκεί ο σκοπός του· διότι αφού είπε «ἐκ μέρους δὲ γινώσκομεν καὶ ἐκ μέρους προφητεύομεν (: θα καταργηθούν όλα αυτά στην άλλη ζωή. Διότι τώρα ένα μέρος μας γνώσεως κατέχουμε και ένα μέρος μας αλήθειας προφητεύουμε. Στη ζωή αυτή η γνώση μας είναι περιορισμένη, και οι προφήτες ένα μέρος μόνο των μυστηρίων μας θείας σοφίας μάς αποκαλύπτουν)» [Α΄Κορ. 13, 9], πρόσθεσε και ότι ως δι’ αινίγματος γνωρίζουμε, καθώς και όλα τα παρόμοια· εδώ μας για άλλον λόγο το είπε αυτό, για να δηλώσει ότι εύκολα μεταπίπτουμε, μας και αλλού λέγει: «τελείων μας ἐστιν ἡ στερεὰ τροφή, τῶν διὰ τὴν ἕξιν τὰ αἰσθητήρια γεγυμνασμένα ἐχόντων πρὸς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ (: η στερεά μας και υψηλότερη πνευματική τροφή είναι για μας τέλειους Χριστιανούς. Αυτοί από την άσκηση και την εμπειρία έχουν τα πνευματικά μας αισθητήρια γυμνασμένα, προκειμένου να διακρίνουν εύκολα το καλό και το κακό, την αλήθεια και την πλάνη)» [Εβρ. 5, 14]. Βλέπεις πως και εκεί μας ονομάζει τέλειους;

Πρόσεχε λοιπόν πώς μας ονόμασε τέλειους εδώ δια των όσων προσθέτει: «ἵνα μηκέτι ὦμεν νήπιοι, κλυδωνιζόμενοι καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων, ἐν πανουργίᾳ πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλάνης (: για να μην είμαστε πνευματικώς πλέον νήπιοι και σαλευόμαστε σαν τα κύματα και περιφερόμαστε άστατα εδώ και εκεί από κάθε άνεμο διδασκαλίας. Αυτό μάλιστα που σαν βίαιος άνεμος προκαλεί αστάθεια, ανάμεσά μας και μας αναστατώνει είναι η δόλια απάτη μας διδασκαλίας των πλανεμένων ανθρώπων, που με πανούργα τεχνάσματα ζητούν να διαδώσουν την πλάνη μας)» [Εφ. 4, 14]. «Αυτό», λέγει, «το ολίγο το οποίο λάβαμε για να το κρατούμε με κάθε επιμέλεια, με στερεότητα και ασφάλεια».

«ἵνα μηκέτι». Το «μηκέτι» δείχνει ότι παλαιότερα αυτό πάθαμε. Και συμπεριλαμβάνει και τον εαυτό του και στη συνέχεια μας διηγήσεως το διορθώνει. «Για τον λόγο αυτόν», λέγει, «τόσο πολλοί έγιναν οι κτίστες, για να μην κλονίζεται η οικοδομή, για να μην ταλαντεύεται, για να είναι στερεωμένοι οι λίθοι». Διότι σε εκείνους παρατηρείται ο κλυδωνισμός, η ταλάντευση, ο κλονισμός. «Ώστε να μην είμαστε πλέον», λέγει, «νήπιοι, κλονιζόμενοι και παρασυρόμενοι από κάθε άνεμο μας διδασκαλίας, μέσα στη δολιότητα των ανθρώπων, μέσα στην πανουργία μας μας τον σκοπό μας ομαδικής παραπλανήσεως». «Και παρασυρόμενοι», λέγει, «από κάθε άνεμο». Ομίλησε εναντίον μας μεταβολής, για να δείξει σε ποιο κίνδυνο βρίσκονται οι ψυχές οι οποίες διστάζουν. «Από κάθε άνεμο μας διδασκαλίας», λέγει, «μέσα στη δολιότητα των ανθρώπων, μέσα στην πανουργία μας μας τον σκοπό μας μεθοδικής παραπλανήσεως». «Κυβευτές» λέγονται αυτοί οι οποίοι παίζουν μας πεσσούς. Αυτοί είναι οι πανούργοι, όταν βρουν ορισμένους αφελείς· καθόσον εκείνοι μεταχειρίζονται τα πάντα και τα κάνουν άνω κάτω.

Εδώ καταπιάνεται και με τον βίο. «ἀληθεύοντες δὲ ἐν ἀγάπῃ αὐξήσωμεν εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλή, ὁ Χριστός, ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογούμενον καὶ συμβιβαζόμενον διὰ πάσης ἁφῆς τῆς ἐπιχορηγίας κατ᾿ ἐνέργειαν ἐν μέτρῳ ἑνὸς ἑκάστου μέρους τὴν αὔξησιν τοῦ σώματος ποιεῖται εἰς οἰκοδομὴν ἑαυτοῦ ἐν ἀγάπῃ (: εκείνοι βέβαια διδάσκουν ψέματα και πλάνες. Εμείς μας, μένοντας σταθεροί στην αληθινή πίστη, που συνοδεύεται με την αγάπη, μας ανεβούμε και μας προοδεύσουμε πνευματικά, μέχρις ότου φθάσουμε σε τέτοιο ύψος, ώστε να εξομοιωθούμε σε όλα με Αυτόν που είναι η κεφαλή, ο Χριστός. Από Αυτόν τον Χριστό, με την πνευματική βοήθεια που χορηγεί, συναρμόζεται και συνταιριάζεται όλο το σώμα της Εκκλησίας με την επαφή και άμεση επικοινωνία όλων των μελών. Και χορηγεί τη βοήθειά Του αυτή ο Χριστός ανάλογα με το βαθμό μας προθυμίας κάθε μέλους και ανάλογα με την ενέργεια και το έργο που κάθε μέλος επιτελεί. Και έτσι το σώμα μας Εκκλησίας, καθώς είναι ενωμένο με τον Χριστό και δέχεται από Αυτόν τη χορήγηση και βοήθειά Του, επιτελεί την αύξησή του, ώστε όλα τα μέλη και το σύνολό του να οικοδομείται με την αγάπη)» [Εφες. 4, 15-16], λέγει.

Με πολλή ασάφεια το ερμήνευσε με το ότι θέλησε να τα συμπεριλάβει όλα μαζί. Αυτό δε το οποίο λέγει σημαίνει το εξής: Μας ακριβώς το πνεύμα το οποίο κατεβαίνει από τον εγκέφαλο δια των νεύρων, δεν δίνει την αίσθηση μας τύχει σε όλα τα μέλη, αλλά στο καθένα κατ’ αναλογίαν, σε εκείνο μεν που μπορεί να δεχθεί περισσότερο, περισσότερο, σε εκείνο δε που μπορεί να δεχτεί λιγότερο, λιγότερο- διότι αυτό είναι η ρίζα, το πνεύμα-, έτσι και ο Χριστός· οι ψυχές είναι ενωμένες μαζί Του σαν μέλη, και η πρόνοιά Του και η χορήγηση των χαρισμάτων γίνεται κατ΄αναλογίαν και δίνει την αύξηση συμφώνως μας τη δυνατότητα κάθε μέλους. Τι σημαίνει το «διὰ πάσης ἁφῆς τῆς ἐπιχορηγίας»; Δηλαδή δια μας αισθήσεως. Διότι το πνεύμα εκείνο το οποίο επιχορηγείται στα μέλη από την κεφαλή, όταν έλθει σε επαφή με το κάθε μέλος, έτσι ενεργεί. Σαν να έλεγε κάποιος ότι το σώμα λαμβάνοντας την επιχορήγηση από την κεφαλή, κατ΄αναλογίαν των μελών του, προχωρεί στην αύξηση· ή με άλλον τρόπο· τα μέλη κατά την αναλογία του μέτρου μας δεχόμαστε την επιχορήγηση, προχωρούν στην αύξουσα· ή και με άλλον τρόπο· επιχεόμενο αφθόνως από ψηλά το Πνεύμα και ερχόμενο σε επαφή με όλα τα μέλη, και χορηγούμενο τόσο, όσο μπορεί το καθένα να δεχτεί, έτσι προχωρεί στην αύξηση το σώμα.

Και γιατί πρόσθεσε το «ἐν ἀγάπῃ»; Διότι δεν υπάρχει μας τρόπος για να κατέλθει το Άγιο Πνεύμα. Διότι, μας ακριβώς, εάν τύχει κάποιο χέρι να αποσπαστεί από το σώμα, τότε το πνεύμα το οποίο έρχεται από τον εγκέφαλο, επιζητώντας να συνεχίσει την πορεία του, εάν δεν το βρει, δεν πηδά έξω από το σώμα και δεν εξέρχεται από αυτό αφού διαπεράσει το χέρι, αλλά εάν δεν το βρει στη θέση του δεν το πλησιάζει, το ίδιο συμβαίνει και εδώ, εάν δεν είμαστε συνδεδεμένοι με την αγάπη.

Αυτά όλα λοιπόν ειπώθηκαν για να οδηγήσουν στην ταπεινοφροσύνη. «Διότι τι σημασία έχει», λέγει, «εάν περισσότερα λαμβάνει ο τάδε;» Το ίδιο πνεύμα έλαβε, αποστελλόμενο από την ίδια κεφαλή, το οποίο ενεργεί και έρχεται σε επαφή με όλους όμοια. «Συναρμολογείται και συγκρατείται», δηλαδή, δέχεται μεγάλη φροντίδα. Όχι δηλαδή πρόχειρα, αλλά πολύ συστηματικά πρέπει να είναι συναρμολογημένο το σώμα, διότι, όταν φύγει από τη θέση του, τότε πλέον δεν υπάρχει. Ώστε πρέπει, όχι μόνο να είναι ενωμένο το σώμα, αλλά και να διατηρεί τη θέση του, διότι εάν υπερβείς αυτήν δεν είσαι ενωμένος μας το σώμα, ούτε δέχεσαι το Πνεύμα. Ή δεν βλέπεις μας κινήσεις των οστών, οι οποίες συμβαίνουν σε κάθε περίσταση, όταν κάποιο φύγει από τη θέση του και καταλάβει τη θέση άλλου, πώς βλάπτει ολόκληρο το σώμα και μας φορές επέφερε και θάνατο, και μάλιστα όταν συμβεί να έχει καταλάβει θέση που δεν του αξίζει; Πολλοί μάλιστα αφού έκοψαν αυτό, άφησαν τη θέση του κενή.

Παντού λοιπόν είναι κακό πράγμα η πλεονεξία. Και στα στοιχεία τα οποία συνθέτουν ένα σώμα, όταν κάποιο υπερβεί το μέτρο του και πλεονάσει, καταστρέφει το παν. Αυτό σημαίνει «συναρμολογείται και συγκρατείται». Ώστε σκέψου πόσο μεγάλο πράγμα είναι το να μένει κάθε πράγμα στη θέση του και να μην επιβαίνει σε άλλη, η οποία δεν του ανήκει. Εσύ τα μέλη συνθέτεις, Εκείνος επιχορηγεί άνωθεν. Διότι μας ακριβώς στο σώμα υπάρχουν όργανα κατάλληλα γι’ αυτό, έτσι και στην περίπτωση του πνεύματος, διότι η ρίζα βρίσκεται επάνω· μας η καρδιά είναι ρίζα του πνεύματος· το ήπαρ είναι ρίζα του αίματος· ο σπλήνας είναι ρίζα μας χολής, και άλλα άλλου· και όλα αυτά έχουν την αιτία μας στον εγκέφαλο.

Έτσι έκανε και ο Θεός· τιμώντας πάρα πολύ τον άνθρωπο και μη θέλοντας να βρίσκεται μακριά από αυτόν, ο Μας μεν εξάρτησε την αιτία μας από τον εαυτό Του, και μας μας έκανε συγχρόνως συνεργούς Του· και τον μεν ένα τον τοποθέτησε στο ίδιο το έργο, τον δε άλλον σε άλλο. Επί παραδείγματι, ο απόστολος είναι το σπουδαιότερο αγγείο του σώματος, και δέχεται από τον Θεό τα πάντα· ώστε λοιπόν ο λόγος, διερχόμενος, κατά κάποιον τρόπο, δια μέσου φλεβών και αρτηριών, κάνει να κυκλοφορεί μέσα σε όλους η αιώνια ζωή. Ο προφήτης προλέγει τα μέλλοντα, ο μας μας ο Λόγος του Θεού πραγματοποιεί αυτά. Μας τοποθέτησε τα μέλη, Μας χορηγεί ζωή σε αυτά. «Μας τον σκοπό να καταρτίσουν μας αγίους, για το έργο μας διακονίας». Η αγάπη ανοικοδομεί, και συντελεί στο να είμαστε ενωμένοι μεταξύ μας και συνδεδεμένοι και συναρμολογημένοι.

***

[Εφ. 4, 15-16· ο Ιερός Χρυσόστομος για την αρχομανία κάποιων λειτουργών του Υψίστου και για όσους δημιουργούν σχίσματα στο χώρο της Εκκλησίας και σκανδαλίζουν τους πιστούς με την απομάκρυνσή τους από την κοινή πίστη]

Εάν λοιπόν θέλουμε να απολαμβάνουμε το Πνεύμα το οποίο έρχεται από την κεφαλή, ας είμαστε στενά συνδεδεμένοι μεταξύ μας. Διότι δύο τρόποι αποκοπής από το σώμα της Εκκλησίας υπάρχουν· ο ένας, όταν ψυχράνουμε την αγάπη, και ο δεύτερος, όταν τολμήσουμε πράγματα που είναι ανάξια να γίνονται σε εκείνο το σώμα· διότι και με τους δύο αυτούς τρόπους χωρίζουμε τους εαυτούς μας από το σώμα της Εκκλησίας. Εάν λοιπόν εμείς, που έχουμε ταχθεί να οικοδομούμε και άλλους σε αυτό, πρώτοι γινόμαστε εμείς αίτιοι για να αποσχίζονται από αυτήν, τι δεν πρόκειται να πάθουμε; Τίποτε δε θα μπορέσει να διαιρέσει τόσο εύκολα την Εκκλησία όσο η φιλαρχία· τίποτε δεν παροξύνει τόσο τον Θεό, όσο το να διαιρεθεί η Εκκλησία. Και αν ακόμη έχουμε πράξει άπειρα καλά, δε θα καταδικαστούμε λιγότερο από αυτούς οι οποίοι διαμέλισαν το σώμα Του, εμείς οι οποίοι διαιρούμε το εκκλησιαστικό πλήρωμα. Διότι εκείνο μεν έγινε προς όφελος της οικουμένης, αν και δεν το έκαναν από αυτόν τον σκοπό· αυτό όμως σε τίποτε πουθενά δε χρησιμεύει, αλλά είναι μεγάλη η βλάβη.

Αυτά δεν λέγονται μόνο προς τους άρχοντες, αλλά και προς τους αρχομένους. Κάποιος μάλιστα άγιος άνδρας είπε κάτι το οποίο φαίνεται ότι είναι τολμηρό, πλην όμως το είπε. Και ποιο είναι αυτό; Ότι ούτε το αίμα του μαρτυρίου δεν μπορεί να εξαλείψει αυτήν την αμαρτία. Διότι, πες μου, γιατί οδηγείσαι στο μαρτύριο; Δεν το κάνεις αυτό για τη δόξα του Χριστού; Εσύ λοιπόν ο οποίος θυσιάζεις τη ζωή σου υπέρ του Χριστού, πώς εξολοθρεύεις την Εκκλησία, υπέρ της οποίας πρώτος θυσιάστηκε ο Χριστός; Άκουσε τον Παύλο ο οποίος λέγει: «ἐγὼ γάρ εἰμι ὁ ἐλάχιστος τῶν ἀποστόλων, ὃς οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς καλεῖσθαι ἀπόστολος, διότι ἐδίωξα τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ (: διότι εγώ είμαι ο ελάχιστος, ο κατώτερος από όλους τους Αποστόλους, που δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι Απόστολος, διότι καταδίωξα την Εκκλησία του Θεού)» [Α΄Κορ. 15, 9]. Δεν είναι μικρή αυτή η βλάβη από τους εχθρούς, αλλά πολύ μεγάλη. Διότι εκείνη μεν αναδεικνύει αυτή και λαμπρότερη, ενώ αυτή καταισχύνει αυτήν και ενώπιον των εχθρών της, όταν δηλαδή πολεμείται από τα ίδια τα τέκνα της. Διότι είναι μεγάλη απόδειξη απάτης το να μεταβάλλονται έξαφνα και να διάκεινται ως εχθροί αυτοί οι οποίοι γεννήθηκαν και ανατράφηκαν μέσα στην Εκκλησία και έχουν γνωρίσει με ακρίβεια τα απόρρητα της πίστεως. Αυτά για εκείνους οι οποίοι με αδιαφορία ακολουθούν εκείνους οι οποίοι διαιρούν την Εκκλησία. Διότι και αν ακόμη έχουν αντίθετη προς την Εκκλησία πίστη, και για τον λόγο αυτόν δεν αρμόζει σε εκείνους να αναμιγνύονται· εάν όμως έχουν την ίδια πίστη, τότε πολύ περισσότερο δεν πρέπει να αναμιγνύονται. Για ποιο λόγο, άραγε; Διότι η νόσος προέρχεται από φιλαρχία.

Δε γνωρίζετε τι έπαθαν όσοι ακολούθησαν τον Κορέ και τον Δαθάν και τον Αβειρών που είχαν επαναστατήσει εναντίον του Μωυσή και του Ααρών και τελικά άνοιξε η γη και κατέβηκαν ζωντανοί στον Άδη; [Αρθμ. 26, 10: «καὶ υἱοὶ Ἑλιάβ· Ναμουὴλ καὶ Δαθὰν καὶ Ἀβειρών· οὗτοι ἐπίκλητοι τῆς συναγωγῆς, οὗτοί εἰσιν οἱ ἐπισυστάντες ἐπὶ Μωυσῆν καὶ Ἀαρὼν ἐν τῇ συναγωγῇ Κορέ, ἐν τῇ ἐπισυστάσει Κυρίου, καὶ ἀνοίξασα ἡ γῆ τὸ στόμα αὐτῆς κατέπιεν αὐτοὺς καὶ Κορὲ ἐν τῷ θανάτῳ τῆς συναγωγῆς αὐτοῦ, ὅτε κατέφαγε τὸ πῦρ τοὺς πεντήκοντα καὶ διακοσίους, καὶ ἐγενήθησαν ἐν σημείῳ (: υιοί του Ελιάβ ήσαν ο Ναμουήλ, ο Δαθάν και ο Αβειρών. Αυτοί όταν επίσημοι μεταξύ των Ισραηλιτών. Αυτοί ήταν που επαναστάτησαν εναντίον του Μωυσή και του Ααρών μαζί με τους οπαδούς του Κορέ, τότε που έκαναν επανάσταση κατά του Κυρίου, όταν άνοιξε η γη το στόμα της και κατάπιε και θανάτωσε αυτούς μαζί με τον Κορέ και τους οπαδούς του και όταν πυρ κατέφαγε και τους άλλους διακόσιους πενήντα στασιαστές. Όλοι αυτοί έγιναν σημείο και σωφρονιστικό γεγονός στους άλλους δια της τιμωρίας τους εκ μέρους τη δικαιοσύνης του Θεού)»]. Και μήπως μόνο αυτοί και όχι και οι μετά από αυτούς;

Τι λες; «Η ίδια πίστη είναι, ορθόδοξοι είναι και εκείνοι [οι αιρετικοί]». Γιατί λοιπόν δεν είναι μαζί με εμάς; «Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα». Εάν όμως αυτά που κάνουν αυτοί είναι ορθά, τότε τα δικά μας είναι λανθασμένα· εάν πάλι τα δικά μας είναι ορθά, τότε τα δικά τους είναι λανθασμένα. «Ώστε να μην είμαστε πλέον νήπιοι, κλονιζόμενοι και παρασυρόμενοι από κάθε άνεμο διδασκαλίας». Πες μου, νομίζεις ότι αρκεί αυτό, το να λέγεις δηλαδή ότι είναι ορθόδοξοι; Τα της χειροτονίας έφυγαν και χάθηκαν; Και ποιο το όφελος εάν αυτή δεν έγινε κατά τρόπο κανονικό; Όπως ακριβώς λοιπόν για την πίστη, έτσι πρέπει να αγωνιζόμαστε και γι’ αυτήν. Διότι αν στον καθένα είναι δυνατόν να χειροτονεί, όπως οι παλαιοί, και έτσι να γίνονται ιερείς, ας γνωρίζουν όλοι ότι εις μάτην το πλήρωμα της Εκκλησίας και το πλήθος των ιερέων· ας τα καταργήσουμε αυτά και ας τα καταστρέψουμε.

«Μη γένοιτο», λέγει. Εσείς τα κάνετε αυτά και λέτε «μη γένοιτο»; Πώς λέγεις, «μη γένοιτο», τη στιγμή που έχουν γίνει ήδη; Εγώ το λέω και το επιβεβαιώνω αποσκοπώντας όχι στο δικό μου συμφέρον, αλλά στη δική σας σωτηρία· εάν όμως κάποιος αδιαφορεί, αυτός θα κριθεί· εάν πάλι αυτά δεν ενδιαφέρουν κάποιον, εμάς όμως μας ενδιαφέρουν. «ἐγὼ ἐφύτευσα, Ἀπολλὼς ἐπότισεν, ἀλλ᾿ ὁ Θεὸς ηὔξανεν (: Εγώ ο Παύλος φύτεψα σε σας την πίστη με το κήρυγμά μου, ο Απολλώς πότισε τη νεοφυτεμένη πίστη σας, αλλά ο Θεός την αύξανε. Χωρίς όμως την αύξηση αυτή, η σπορά ούτε θα φύτρωνε, ούτε θα ριζοβολούσε, ούτε θα καρποφορούσε)» [Α΄Κορ. 3, 6]. Πώς θα υποφέρουμε την ειρωνεία και τον γέλωτα των ειδωλολατρών; Διότι εάν μας κατηγορούν για τις αιρέσεις, τι θα πουν γι’ αυτά; Εάν η ίδια πίστη υπάρχει παντού, εάν τα ίδια μυστήρια, γιατί να επιπηδά σε άλλη Εκκλησία κάποιος άλλος επίσκοπος; «Βλέπετε», λέγει, «ότι όλες οι ενέργειες των Χριστιανών έχουν γεμίσει από κενοδοξία; Και ότι υπάρχει σε αυτούς φιλαρχία και απάτη; Απογύμνωσέ τους από το πλήθος», λέγει, «και δε θα είναι τίποτε». Χτύπησε και εξολόθρευσε τη νόσο, η οποία διαφθείρει τον όχλο.

Θέλετε να πω αυτά τα οποία λένε για την πόλη μας; Με πόση ευκολία μπορούν να μας κατηγορούν; «Είναι δυνατόν», λέγει, «σε όποιον θέλει να βρει οπαδούς και δε θα λείψουν ποτέ αυτοί». Ω, πόσο αξιογέλαστο πράγμα! Πόσης ντροπής άξια είναι αυτά; Αλλά και το άλλο είναι αξιογέλαστο και το άλλο είναι ντροπή. «Αν μερικοί από εμάς κατακυριευμένοι από τα πιο φοβερά πράγματα, πρόκειται να υποστούν κάποιο επιτίμιο, είναι πολύς ο τρόμος και ο φόβος παντού μήπως κανείς αποσκιρτήσει», λέγει, «μήπως αποστατήσει σε εκείνους». Χιλιάδες φορές είναι προτιμότερο να αποσκιρτήσει αυτός ο οποίος είναι τέτοιος, και να είναι μαζί με εκείνους· δε λέγω για όσους έχουν πλανηθεί, αλλά εάν κάποιος χωρίς να παρασυρθεί βρίσκεται σε αυτήν την κατάσταση και θέλει να προσχωρήσει στους αιρετικούς, ας το κάνει. Διότι πονώ βέβαια και θρηνώ και οδύρομαι και καίγονται τα σπλάχνα μου, σαν να στερούμαι δικό μου μέλος, όμως δεν πονώ τόσο, όσο φοβούμαι μήπως αναγκασθώ από αυτό να κάνω τίποτε που δεν πρέπει.

Δεν είμαστε κυρίαρχοι της πίστεώς μας, αγαπητοί, ούτε παραγγέλνουμε αυτά κατά τρόπο δεσποτικό· έχουμε οριστεί για τη διδασκαλία του λόγου και όχι για εξουσία ούτε για δεσποτισμό· έχουμε θέση συμβούλων, οι οποίοι συμβουλεύουν. Εκείνος ο οποίος συμβουλεύει λέγει τη γνώμη του, χωρίς να εξαναγκάζει τον ακροατή, αλλά αφήνει αυτόν ελεύθερο να προτιμήσει τα λεγόμενα· σε αυτό μόνο είναι υπεύθυνος, αν δεν πει αυτά τα οποία πρέπει να διδάξει. Για αυτόν τον λόγο τα λέμε αυτά και τα διδάσκουμε, για να μην είναι δυνατό σε κανένα από εσάς την ημέρα της Κρίσεως να πει: «Κανείς δε μας είπε τίποτε, κανείς δε μας συμβούλευσε, δεν τα γνωρίζαμε, νομίζαμε ότι είναι μηδαμινό το αμάρτημα».

Για τον λόγο αυτόν λέγω και σας παρακαλώ με επιμονή, ότι το να δημιουργήσει κανείς σχίσμα στην Εκκλησία δεν είναι μικρότερο κακό από το να πέσει σε αίρεση. Πες μου, εάν κάποιος υπηρετούσε υπό τις διαταγές κάποιου βασιλιά, και δεν πήγαινε μεν με το μέρος άλλου, ούτε προσχωρούσε σε άλλον βασιλέα, αλλά έπαιρνε το πορφυρό ένδυμά του και το ξάπλωνε καταγής, και ολόκληρο δια περόνης το ξέσχιζε σε πολλά τεμάχια, άραγε θα τιμωρούνταν λιγότερο από εκείνους οι οποίοι προσχώρησαν σε άλλον; Πόσο μάλιστα, εάν μαζί με αυτό, τον ίδιο τον βασιλέα, κρατώντας τον από τον λαιμό, τον έσφαζε και ξέσχιζε σε κάθε μέλος το σώμα του, ποια καταδίκη θα ήταν άξια των έργων του; Εάν όμως κάνοντας αυτά στον βασιλιά ο οποίος είναι συνδούλος, θα σου επιβαλλόταν η πιο μεγάλη τιμωρία, εκείνος ο οποίος σφάζει και διαμελίζει τον Χριστό, ποιας κολάσεως δε θα είναι άξιος; Άραγε αυτής με την οποία απειλείται; Δε νομίζω, αλλά άλλης πολύ πιο φοβερής.

Να το πείτε αυτό όσες παρευρίσκεστε -διότι κυρίως οι γυναίκες έχουν αυτό το ελάττωμα- να διηγηθείτε σε όσες απουσιάζουν αυτό το παράδειγμα, να τις φοβίσετε. Εάν μερικοί νομίζουν ότι μας θλίβουν και μας εκδικούνται με αυτό, ας γνωρίζουν καλώς, ότι άσκοπα τα κάνουν αυτά. Διότι εάν θέλεις, να μας εκδικηθείς, εγώ σου δίνω τρόπο, με τον οποίο θα μπορέσεις να εκδικηθείς χωρίς να ζημιωθείς· μάλλον δε δεν είναι δυνατόν να εκδικηθείς χωρίς να βλαφτείς, αλλά με μικρότερη βλάβη· χτύπησέ με, φτύσε με δημόσια όταν με συναντήσεις, πλήγωσέ με. Φρίττεις στην ακοή αυτών των πραγμάτων; Εάν φρίττεις που σου λέγω να χτυπήσεις εμένα, δε φρίττεις όταν κατασπαράσσεις τον Κύριό σου; Τα μέλη του Κυρίου ξεσχίζεις και δεν τρέμεις; Οικία πατρική είναι η Εκκλησία· ένα σώμα και ένα Πνεύμα. Αλλά θέλεις να με πολεμήσεις. Μέχρι εμένα σταμάτησε. Για ποιον λόγο αντί για εμένα πολεμείς τον Χριστό; Μάλλον δε γιατί χτυπάς επάνω στις πληγές Του; Βέβαια σε καμία περίπτωση δεν είναι καλή η εκδίκηση· αλλά το να υβρίζεις άλλο από εκείνον ο οποίος σε αδικεί, είναι πολύ χειρότερο.

Από εμάς αδικήθηκες; Γιατί λυπείς Εκείνον ο οποίος δε σε αδίκησε; Αυτό είναι δείγμα μεγίστης παραφροσύνης. Δε θα το πω ειρωνευόμενος αυτό το οποίο πρόκειται να πω, ούτε τυχαία, αλλά όπως το σκέπτομαι και όπως το αισθάνομαι. Για τον καθένα από εσάς οι οποίοι θλίβεστε από εμένα και εξαιτίας αυτής της λύπης βλάπτετε τους εαυτούς σας και πορεύεστε αλλού, θα ήθελα να πληγώσω το πρόσωπό μου ή και να απογυμνώσω το σώμα μου για να βασανιστεί με ράβδο, είτε δίκαια είτε άδικα με κατηγορείτε, και σε εμένα ας επιτρέψει την οργή να πέσει, παρά να τολμούν αυτά τα οποία τολμούν. Εάν μπορούσε να γίνει αυτό, τίποτε δεν θα ήταν, το να πάσχει τέτοια ένας μηδαμινός και ανάξιος λόγου άνθρωπος. Άλλωστε θα μπορούσα να παρακαλέσω εγώ, ο οποίος αδικήθηκα και εξυβρίστηκα, τον Θεό, και θα συγχωρούσε τις αμαρτίες σας· όχι διότι εισακούγομαι τόσο πολύ σαν να είμαι άγιος, αλλά επειδή ο αδικημένος, όταν παρακαλεί υπέρ Εκείνου ο οποίος τον αδίκησε, εισακούεται πολύ: «ἐὰν ἁμαρτάνων ἁμάρτῃ ἀνὴρ εἰς ἄνδρα, καὶ προσεύξονται ὑπὲρ αὐτοῦ πρὸς Κύριον· καὶ ἐὰν τῷ Κυρίῳ ἁμάρτῃ, τίς προσεύξεται ὑπὲρ αὐτοῦ; καὶ οὐκ ἤκουον τῆς φωνῆς τοῦ πατρὸς αὐτῶν, ὅτι βουλόμενος ἐβούλετο Κύριος διαφθεῖραι αὐτούς (: εάν ένας άνθρωπος φταίξει απέναντι σε έναν άλλον, είναι δυνατόν να προσευχηθούν άλλοι για εκείνον που έφταιξε και να ζητήσουν συγχώρηση από τον Κύριο για αυτόν. Εάν όμως κανείς αμαρτήσει απέναντι του Κυρίου, ποιος είναι εκείνος ο οποίος θα προσευχηθεί γι΄αυτόν;’’. Αλλά τα παιδιά του Ηλί δεν άκουγαν τις συμβουλές του πατέρα τους. Σκληρύνονταν στην ασέβειά τους. Ο Κύριος λοιπόν είχε λάβει οριστική απόφαση να τα αφανίσει)» [Α΄Βασ. 2, 25]. Εάν όμως δεν μπορούσα να το κάνω εγώ, θα μπορούσα να ζητήσω και να παρακαλέσω αγίους ανθρώπους και θα το έκαναν. Τώρα όμως ποιον να παρακαλέσουμε, αφού υβρίζουμε τον Θεό;

Πρόσεχε ανωμαλία και ακαταστασία. Διότι από όσους ανήκουν σε αυτήν την εκκλησία, άλλοι μεν ουδέποτε προσέρχονται παρά μία φορά τον χρόνο, και τότε όπως τύχει· άλλοι δε τακτικότερα βέβαια, αλλά και αυτοί όπως τύχει, ομιλώντας και αστειευόμενοι για το τίποτε· άλλοι πάλι, οι οποίοι φαίνονται ότι δήθεν ενδιαφέρονται, αυτοί είναι εκείνοι οι οποίοι προκαλούν αυτή τη συμφορά. Εάν λοιπόν ενδιαφέρεστε και φροντίζετε για αυτά, καλύτερα να ταχθείτε και εσείς μαζί με τους αδιάφορους· μάλλον δε το καλύτερο είναι ούτε εκείνοι να είναι αμελείς, ούτε εσείς τέτοιοι· δε λέγω για εσάς που παραβρίσκεστε εδώ, αλλά για εκείνους οι οποίοι αποσκιρτούν. Μοιχεία είναι αυτό το πράγμα. Εάν όμως δεν ανέχεσαι να ακούς αυτά για εκείνους, λοιπόν να μην ανέχεσαι ούτε για εμάς· διότι το ένα από τα δύο κατ’ ανάγκην γίνεται παράνομα. Αν μεν λοιπόν υποπτεύεστε αυτά για εμένα, είμαι έτοιμος να παραχωρήσω το αξίωμα σε όποιον θέλετε· μόνο η εκκλησία να είναι μία· εάν δε εγώ έγινα νόμιμα, πείσετε εκείνους οι οποίοι έχουν ανεβεί παράνομα στον θρόνο να αποθέσουν ό,τι δεν τους ανήκει.

Αυτά τα είπα, όχι ως κάποιος που προστάζει, αλλά για να στερεώσω και να διαφυλάξω εσάς. Επειδή ο καθένας έχει ηλικία και ευθύνεται για τις πράξεις του, παρακαλώ να μην νομίζετε ανεύθυνους τους εαυτούς σας, επιρρίπτοντας τα πάντα σε εμάς, για να μην καταστρέφετε τους εαυτούς σας αυταπατώμενοι εις μάτην. Διότι θα δώσουμε λόγο για τις ψυχές σας, αλλά όταν εμείς δεν τις επιμελούμαστε πλήρως, όταν δεν παρακαλέσουμε, όταν δε νουθετήσουμε, όταν δεν ικετεύσουμε. Μετά λοιπόν από αυτά, επιτρέψτε και σε εμένα να πω: «διὸ μαρτύρομαι ὑμῖν ἐν τῇ σήμερον ἡμέρᾳ ὅτι καθαρὸς ἐγὼ ἀπὸ τοῦ αἵματος πάντων (: Κι επειδή δεν πρόκειται να ξαναϊδωθούμε, γι’ αυτό σας βεβαιώνω ενώπιον του Θεού τη σημερινή ημέρα ότι εγώ δεν έχω καμιά ευθύνη για όλους εσάς, εάν συμβεί κανείς από σας να χαθεί)» [Πραξ. 20, 26] και «καὶ σὺ ἐὰν διαστείλῃ τῷ ἀνόμῳ, καὶ μὴ ἀποστρέψῃ ἀπὸ τῆς ἀνομίας αὐτοῦ καὶ ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ, ὁ ἄνομος ἐκεῖνος ἐν τῇ ἀδικίᾳ αὐτοῦ ἀποθανεῖται, καὶ σὺ τὴν ψυχήν σου ῥύσῃ (: Εάν όμως εσύ έντονα ομιλήσεις προς τον παράνομο και τον προτρέψεις επίμονα να παραιτηθεί από τις παρανομίες του και γενικά από τους αμαρτωλούς τρόπους της ζωής του, όμως ο παράνομος μείνει αμετανόητος στην προηγούμενή του αμαρτωλή κατάσταση, θα πεθάνει· εσύ όμως θα γλυτώσεις τη ζωή σου· δε θα τιμωρηθείς, διότι έκανες το καθήκον σου)» [Ιεζεκ. 3, 19]. Πείτε ό,τι θέλετε και αναφέρετε δικαιολογημένη αιτία για την οποία έχετε αποχωρήσει και θα απολογηθώ. Αλλά δεν έχετε τίποτε να πείτε. Για τον λόγο αυτόν και παρακαλώ έστω και εσάς να σταθείτε με γενναιότητα και να επαναφέρετε όσους πλανήθηκαν και αποχώρησαν, για να αναπέμψουμε μαζί ευχαριστία στον Θεό, διότι σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΠΗΓΕΣ:

• https://greekdownloads3.files.wordpress.com/2014/08/in-epistulam-ad-ephesios.pdf

• Ιωάννου του Χρυσοστόμου Άπαντα τα έργα, Υπόμνημα στην Προς Εφεσίους επιστολή, ομιλία ΙΑ΄, πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς»(ΕΠΕ), εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 1979, τόμος 20, σελίδες 687-717.

• http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html

• Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.

• Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.

• Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.

• http://users.sch.gr/aiasgr/Palaia_Diathikh/Biblia/Palaia_Diathikh.htm

• http://users.sch.gr/aiasgr/Kainh_Diathikh/Biblia/Kainh_Diathikh.htm

(Επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος)

alopsis.gr

Κυριακή 12 Οκτωβρίου 2025

ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ: ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΤΗΣ Ζ' ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ- ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ!

Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος
Κυριακή των Αγίων Πατέρων της Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου:
Ερμηνεία αποστολικής περικοπής

[Τίτ. 3, 8-15]

«Πιστὸς ὁ λόγος· καὶ περὶ τούτων βούλομαί σε διαβεβαιοῦσθαι, ἵνα φροντίζωσι καλῶν ἔργων προΐστασθαι οἱ πεπιστευκότες τῷ Θεῷ. ταῦτά ἐστι τὰ καλὰ καὶ ὠφέλιμα τοῖς ἀνθρώποις· μωρὰς δὲ ζητήσεις καὶ γενεαλογίας καὶ ἔρεις καὶ μάχας νομικὰς περιΐστασο· εἰσὶ γὰρ ἀνωφελεῖς καὶ μάταιοι. αἱρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ, εἰδὼς ὅτι ἐξέστραπται ὁ τοιοῦτος καὶ ἁμαρτάνει ὢν αὐτοκατάκριτος (: Το ότι δικαιωθήκαμε και αναγεννηθήκαμε και θα κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή είναι λόγος και αλήθεια αξιόπιστη. Και γι’ αυτά τα θέματα θέλω να μιλάς με βεβαιότητα και με κύρος, για να φροντίζουν όσοι έχουν πιστέψει στο Θεό να πρωτοστατούν ακούραστα σε καλά έργα. Αυτά είναι τα καλά έργα και τα ωφέλιμα στους ανθρώπους, αυτά για τα οποία σας μίλησα. Τις ανόητες συζητήσεις και γενεαλογίες για τους μυθικούς θεούς ή τους ευγενείς προγόνους, όπως και τις έριδες και τις διαμάχες για τον μωσαϊκό νόμο να τις αποφεύγεις, γιατί δε φέρνουν καμία ωφέλεια και είναι μάταιες. Αιρετικό άνθρωπο, που επιμένει να δημιουργεί σκάνδαλα και διαιρέσεις στην Εκκλησία, μετά την πρώτη και τη δεύτερη νουθεσία, παράτησέ τον και απόφευγέ τον. Να ξέρεις ότι έχει διαστραφεί τέτοιου είδους άνθρωπος και αμαρτάνει· και για την αμαρτία του αυτή ελέγχεται και καταδικάζεται από τη συνείδησή του και από τον ίδιο του τον εαυτό)» [Τίτ. 3, 8-11· ερμην. απόδοση Παναγ. Τρεμπέλα].

Αφού μίλησε ο Παύλος για τη φιλανθρωπία του Θεού και για την ανέκφραστη πρόνοιά Του για εμάς, και αφού είπε ποιοι ήμασταν εμείς και ποιους μας έκανε, προσθέτει και λέγει: «και αυτά τα λόγια θέλω να τα διαβεβαιώνεις εσύ, ώστε, όσοι έχουν πιστέψει στον Θεό να φροντίζουν να πρωτοστατούν σε καλά έργα». Δηλαδή, «αυτά πρέπει να λέγεις και από αυτά να τους προτρέπεις για ελεημοσύνη. Γιατί τα λόγια αυτά δεν είναι κατάλληλα μόνο για ελεημοσύνη και να μην υπερηφανευόμαστε και να μην κακολογούμε τους άλλους, αλλά και για κάθε άλλη αρετή». Έτσι λοιπόν μιλώντας και στους Κορινθίους, λέγει: «Γινώσκετε γὰρ τὴν χάριν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι δι᾿ ὑμᾶς ἐπτώχευσε πλούσιος ὤν, ἵνα ὑμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχείᾳ πλουτήσητε (: Διότι γνωρίζετε την ανεκτίμητη δωρεά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ότι δηλαδή ενώ ήταν απείρως πλούσιος σε όλες τις τελειότητες της θείας Του υποστάσεως, έγινε πτωχός προς χάριν σας· και φόρεσε την πτωχή ανθρώπινη φύση και έγινε άνθρωπος, για να γίνετε εσείς πνευματικά πλούσιοι με την πτωχεία Εκείνου)» [Β΄Κορ. 8, 9]. Αφού θυμήθηκε την πρόνοια του Θεού και την υπερβολική φιλανθρωπία Του, τους προτρέπει να κάνουν την ελεημοσύνη, όχι έτσι απλώς και σαν δευτερεύον έργο, αλλά με ποιο κύριο σκοπό; «Για να φροντίζουν», λέγει, «να πρωτοστατούν σε καλά έργα». Δηλαδή και τους αδικημένους να βοηθούν όχι μόνο με χρήματα, αλλά και με προστασία που θα μπορούσαν να τους προσφέρουν, και τις χήρες και τα ορφανά να υπερασπίζονται και όλους όσους υποφέρουν να προστατεύουν, γιατί αυτό σημαίνει το «να πρωτοστατούν σε καλά έργα». «Αυτά», λέγει, «είναι τα καλά και τα ωφέλιμα στους ανθρώπους».

«Και να αποφεύγεις τις ανόητες αναζητήσεις και τις γενεαλογίες και τις φιλονικίες και τις διαμάχες για τον νόμο, γιατί είναι ανωφελείς και μάταιες». Τι δηλαδή θέλουν οι γενεαλογίες; Γιατί και στην επιστολή του προς τον Τιμόθεο το αναφέρει αυτό λέγοντας: «μηδὲ προσέχειν μύθοις καὶ γενεαλογίαις ἀπεράντοις, αἵτινες ζητήσεις παρέχουσι μᾶλλον ἢ οἰκονομίαν Θεοῦ τὴν ἐν πίστει (: μήτε να προσέχουν σε μύθους και σε γενεαλογίες απέραντες, οι οποίες προκαλούν μάλλον άσκοπες αναζητήσεις, παρά βοηθούν τη διαχείριση του έργου του Θεού που βασίζεται στην πίστη)» [Α΄Τιμ. 1, 4]. Ίσως και εδώ και εκεί να εννοεί τους Ιουδαίους, που υπερηφανεύονται για το ότι είχαν πρόγονό τους τον Αβραάμ και αδιαφορούσαν για τα δικά τους. Γι’ αυτό τις ονομάζει και «ανόητες» και «ανωφελείς», γιατί το να πιστεύει κανείς σε πράγματα που δεν ωφελούν είναι απόδειξη ανοησίας.

«Φιλονικίες» εννοεί αυτές με τους αιρετικούς, για να μην κουραζόμαστε στα χαμένα, όταν δεν υπάρχει κανένα κέρδος, αφού το τέλος τους είναι το τίποτε. Γιατί, όταν κάποιος είναι διεστραμμένος και προδιατεθειμένος, να μην αλλάξει καθόλου τη γνώμη του, ό,τι και αν γίνει, για ποιο λόγο κουράζεσαι άσκοπα σπέρνοντας επάνω σε πέτρες, ενώ έπρεπε να διαθέτεις τον καλό αυτόν κόπο στους δικούς σου, μιλώντας σε αυτούς για την ελεημοσύνη και τις άλλες αρετές; Πώς λοιπόν λέγει αλλού: «ἐν πρᾳότητι παιδεύοντα τοὺς ἀντιδιατιθεμένους, μήποτε δῷ αὐτοῖς ὁ Θεὸς μετάνοιαν εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας (: εκπαιδεύοντας με πραότητα εκείνους που είναι αντίθετα διατεθειμένοι, μην τυχόν τους δώσει ο Θεός μετάνοια, για να έρθουν σε επίγνωση της αλήθειας)» [Β΄Τιμ. 2, 25], ενώ εδώ λέγει «τον αιρετικό άνθρωπο μετά την πρώτη και τη δεύτερη νουθεσία άφηνέ τον, γνωρίζοντας ότι έχει διαστραφεί αυτός και αμαρτάνει, καταδικάζοντας έτσι ο ίδιος τον εαυτό του»; Εκεί μιλάει για αυτούς που έχουν κάποια ελπίδα για διόρθωση και για αυτούς που απλώς έχουν αντίθετη γνώμη. Όταν όμως είναι φανερός και γνωστός σε όλους για την ισχυρογνωμοσύνη και την αδιαλλαξία του, για ποιο λόγο αγωνίζεσαι άδικα; Γιατί χτυπάς τον αέρα; Τι σημαίνει «καταδικάζοντας ο ίδιος τον εαυτό του»; Σημαίνει ότι δεν μπορεί δηλαδή να πει «κανείς δε μου μίλησε, κανείς δε με συμβούλευσε». Όταν λοιπόν μετά τη συμβουλή ο ίδιος επιμένει, τότε καταδικάζει ο ίδιος τον εαυτό του.

Τον αδιόρθωτο λοιπόν ονομάζει «αιρετικό». Όπως δηλαδή το να παραβλέπουμε όσους έχουν ελπίδα για κάποια μεταβολή είναι απόδειξη οκνηρίας, έτσι το να θεραπεύουμε όσους πάσχουν από ανίατες ασθένειες είναι απόδειξη ανοησίας και της χειρότερης παραφροσύνης. Γιατί έτσι τους κάνουμε θρασύτερους.

Πώς λοιπόν παροτρύνεις τον Τίτο να κλείνει το στόμα εκείνων που αντιλέγουν («οὓς δεῖ ἐπιστομίζειν, οἵτινες ὅλους οἴκους ἀνατρέπουσι διδάσκοντες ἃ μὴ δεῖ αἰσχροῦ κέρδους χάριν (: τους ψευδοδιδασκάλους πρέπει ο επίσκοπος να τους αποστομώνει· είναι άνθρωποι οι οποίοι ανατρέπουν ολόκληρα σπίτια, διδάσκοντας πράγματα που δεν πρέπει, μόνο και μόνο για να κερδίσουν χρήματα με αθέμιτο και αισχρό τρόπο)» [Τίτ. 1, 11]), όταν τα κάνουν όλα για την καταστροφή τους; Λέγει όμως προηγουμένως, ότι δεν πρέπει να το κάνει αυτό αποβλέποντας σε δικό τους κέρδος· γιατί δεν θα ωφελούνταν ποτέ σε τίποτε τέτοιοι άνθρωποι, αφού είναι μια για πάντα διεστραμμένοι στη γνώμη τους. Αν όμως καταστρέφουν άλλους, πρέπει να διαφωνείς και να τους πολεμείς και να αντιστέκεσαι προς αυτούς με πολλή δύναμη· και αν βρεθείς σε ανάγκη, βλέποντας άλλους να διαφθείρονται, να μη σιωπάς, αλλά να τους αποστομώνεις, φροντίζοντας έτσι για εκείνους που πρόκειται να καταστραφούν από τις αιρετικές διδασκαλίες αυτών των πλανεμένων ανθρώπων. Και γενικά δεν είναι δυνατό να ανέχεται τις διαμάχες εκείνος που δείχνει πολλή φροντίδα και έχει σωστό τρόπο ζωής. Αλλά, όπως είπα, έτσι να κάνεις· γιατί από την αργία και την περιττή φιλοσοφία φθάνει κανείς να ασχολείται μόνο με τα ονόματα. Γιατί πραγματικά τα περιττά λόγια είναι μεγάλη ζημία, ενώ πρέπει ή να διδάσκουμε ή να προσευχόμαστε ή να ευχαριστούμε. Ούτε πρέπει να αποφεύγουμε να ξοδεύουμε βέβαια τα χρήματα, όχι όμως και τα λόγια· αλλά περισσότερο πρέπει να αποφεύγουμε τα λόγια από τα χρήματα, και να μην παραδίδουμε χωρίς λόγο τον εαυτό μας σε όλους.

«Ὃταν πέμψω ᾿Αρτεμᾶν πρός σε ἢ Τυχικόν, σπούδασον ἐλθεῖν πρός με εἰς Νικόπολιν (: Όταν θα στείλω τον Αρτεμά προς εσένα ή τον Τυχικό, φρόντισε να έρθεις προς εμένα στη Νικόπολη)» [Τιτ. 3,12]. Τι λέγεις; Εγκατέστησες τον Τίτο στην Κρήτη και τον καλείς πάλι κοντά σου; Όχι για να τον απομακρύνει από το έργο εκείνο, αλλά για να τον συμβουλέψει περισσότερο. Ότι δεν τον καλεί κοντά του για να τον έχει παντού όπου πηγαίνει ακόλουθό του, άκουσε τι λέγει παρακάτω: «ἐκεῖ γὰρ κέκρικα παραχειμάσαι (: γιατί εκεί έχω αποφασίσει να παραχειμάσω)». Η Νικόπολη όμως βρίσκεται στη Θράκη.

«Ζηνᾶν τὸν νομικὸν καὶ ᾿Απολλὼ σπουδαίως πρόπεμψον, ἵνα μηδὲν αὐτοῖς λείπῃ (: Τον Ζηνά τον νομοδιδάσκαλο και τον Απολλώ, πρόπεμψέ τους εφοδιάζοντάς τους με ιδιαίτερη επιμέλεια, για να μην τους λείπει τίποτα)». Αυτοί δεν είχαν αναλάβει ακόμη εκκλησίες, αλλά ήταν από τους συντρόφους του Παύλου· περισσότερο δραστήριος ήταν ο Απολλώς, αφού γνώριζε πολύ καλά την Αγία Γραφή, είχε τη δυνατότητα να την ερμηνεύει· διέθετε επίσης και το χάρισμα της ευγλωττίας [βλ. Πράξ. 18, 24: «Ἰουδαῖος δέ τις Ἀπολλὼς ὀνόματι, Ἀλεξανδρεὺς τῷ γένει, ἀνὴρ λόγιος, κατήντησεν εἰς Ἔφεσον, δυνατὸς ὢν ἐν ταῖς γραφαῖς (: Στο μεταξύ ήλθε στην Έφεσο κάποιος Ιουδαίος που λεγόταν Απολλώς και καταγόταν από την Αλεξάνδρεια. Ο άνθρωπος αυτός είχε ευγλωττία, γνώριζε πολύ καλά την Αγία Γραφή και είχε μεγάλη ικανότητα να την ερμηνεύει)»]. «Αν λοιπόν εκείνος ήταν νομικός, δεν έπρεπε», λέγει, «να τρέφεται από άλλους». «Νομικό» όμως εδώ εννοεί τον γνώστη των ιουδαϊκών νόμων. Είναι σαν να έλεγε: «να τους εφοδιάσεις πλουσιοπάροχα, ώστε να μην τους λείψει τίποτε».

«Μανθανέτωσαν δὲ καὶ οἱ ἡμέτεροι καλῶν ἔργων προΐστασθαι εἰς τὰς ἀναγκαίας χρείας, ἵνα μὴ ὦσιν ἄκαρποι. ᾿Ασπάζονταί σε οἱ μετ’ ἐμοῦ πάντες. ἄσπασαι τοὺς φιλοῦντας ἡμᾶς ἐν πίστει. ῾Η χάρις μετὰ πάντων ὑμῶν· ἀμήν (: Με την ευκαιρία μάλιστα της προετοιμασίας αυτής, ας παίρνουν μάθημα επίσης και οι δικοί μας να πρωτοστατούν σε καλά έργα και να συντρέχουν τους αδελφούς στις απαραίτητες υλικές τους ανάγκες, για να μην στερούνται από πνευματικούς καρπούς. Σε χαιρετούν εγκάρδια όλοι όσοι είναι μαζί μου. Χαιρέτησε αυτούς που μας αγαπούν επειδή έχουν κοινή πίστη με εμάς. Σας εύχομαι η Θεία Χάρη να είναι μαζί με όλους σας. Αμήν.)».

Τι σημαίνει «για να φροντίζουν να πρωτοστατούν σε καλά έργα»; Να μην περιμένουν όσους έχουν ανάγκη να έρθουν σε αυτούς, αλλά και οι ίδιοι να ενδιαφέρονται για εκείνους που χρειάζονται τη βοήθειά τους. Γιατί αυτός που φροντίζει, έτσι φροντίζει· και έτσι μάλιστα θα κάμει αυτό το πράγμα με πολύ ενδιαφέρον. Γιατί πραγματικά με όσα ευεργετεί, δεν ωφελεί και δεν παρέχει κέρδος σε εκείνους που ευεργετούνται τόσο, όσο σε αυτούς που ευεργετούν· γιατί τους δίνει παρρησία ενώπιον του Θεού. Εκεί όμως δεν υπάρχει κανένα τέλος της μάχης.

«Και ας μαθαίνουν», λέγει «και οι δικοί μας να πρωτοστατούν σε καλά έργα στις αναγκαίες περιπτώσεις, για να μην είναι άκαρποι». Βλέπεις ότι φροντίζει περισσότερο γι’ αυτούς παρά για εκείνους που παίρνουν; Γιατί μπορούσε ίσως να τους στείλει από πολλούς άλλους εφόδια· αλλά «για τους δικούς μας», λέγει, «φροντίζω». Ποιο λοιπόν, πες μου, είναι το όφελος; Αν δηλαδή άλλοι βγάζοντας θησαυρούς έτρεφαν τους διδασκάλους, αυτοί δεν είχαν κανένα κέρδος, γιατί έμεναν άκαρποι. Τι λοιπόν, πες μου, δεν μπορούσε ο Χριστός, που έθρεψε από πέντε άρτους πέντε χιλιάδες ανθρώπους και από επτά άρτους τέσσερις χιλιάδες ανθρώπους, να θρέψει τον εαυτό Του και όσους ήταν μαζί Του; Για ποιο λόγο λοιπόν τρέφονταν από γυναίκες; Διότι λέγει ο ευαγγελιστής Μάρκος: «αἳ καὶ ὅτε ἦν ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ ἠκολούθουν αὐτῷ καὶ διηκόνουν αὐτῷ, καὶ ἄλλαι πολλαὶ αἱ συναναβᾶσαι αὐτῷ εἰς Ἱεροσόλυμα (: Αυτές και όταν βρισκόταν ο Ιησούς στην Γαλιλαία Τον ακολουθούσαν και Τον υπηρετούσαν. Ήταν ακόμη και πολλές άλλες, οι οποίες είχαν ανεβεί μαζί με Αυτόν από την Γαλιλαία στα Ιεροσόλυμα)» [Μάρκ. 15, 41]). Για να μας διδάξει από την αρχή ότι φροντίζει γι΄αυτούς που ευεργετούν.

Δεν μπορούσε ο Παύλος, που με τα δικά του χέρια ικανοποιούσε πλήρως και τις ανάγκες άλλων, να μην παίρνει από πουθενά ό,τι του πρόσφεραν; Τον βλέπεις όμως και να παίρνει και τη ζητάει. Και άκουσε το γιατί: «Οὐχ ὅτι ἐπιζητῶ τὸ δόμα, ἀλλ᾿ ἐπιζητῶ τὸν καρπὸν τὸν πλεονάζοντα εἰς λόγον ὑμῶν (: Σας τα γράφω αυτά, όχι διότι εγώ ενδιαφέρομαι και ζητώ το δώρο, αλλά διότι ενδιαφέρομαι και ζητώ τον πνευματικό καρπό, ο οποίος από την καλή αυτή πράξη σας, θα προκύψει πλούσιος για σας)» [Φιλιπ. 4, 17], λέγει. Και στην αρχή του κηρύγματος, όταν οι πιστοί πουλούσαν όλα τα υπάρχοντά τους και κατέθεταν τα χρήματα στα πόδια των αποστόλων, βλέπεις τους αποστόλους να φροντίζουν περισσότερο γι΄αυτούς, παρά για εκείνους που έπαιρναν. Γιατί, αν φρόντιζαν αποκλειστικά μόνο για τους φτωχούς, δε θα έκαναν κανένα λόγο για τη Σαπφείρα και τον Ανανία, όταν κράτησαν ένα μέρος από τα χρήματα για τον εαυτό τους [βλ. Πράξ. 5, 1-11], ούτε θα προέτρεπε ο Παύλος λέγοντας: «ἕκαστος καθὼς προαιρεῖται τῇ καρδία, μὴ ἐκ λύπης ἢ ἐξ ἀνάγκης· ἱλαρὸν γὰρ δότην ἀγαπᾷ ὁ Θεός (: Ο καθένας ας δίδει σύμφωνα με την αγαθή διάθεση της καρδιάς του, όχι με λύπη ή από ανάγκη· διότι ο Θεός “αγαπά εκείνον, που δίδει με καλοσύνη, γλυκύτητα και χωρίς γογγυσμό”» [Β΄Κορ. 9, 7]. Τι λέγεις, Παύλε; Φέρνεις εμπόδια στους φτωχούς; «Όχι», λέγει· «γιατί δε βλέπω το δικό τους συμφέρον, αλλά το συμφέρον εκείνων που δίνουν».

Πρόσεχε όμως και τον προφήτη Δανιήλ που όταν έδωσε στον Ναβουχοδονόσορα την άριστη εκείνη συμβουλή, δε φρόντιζε μόνο για τους φτωχούς, αλλά και για τον ίδιο τον βασιλιά ώστε να επιδείξει μακροθυμία ο Θεός για τις αμαρτίες που είχε διαπράξει. Γιατί δεν είπε: «δώσε στους φτωχούς» μόνο, αλλά τι; : «Διὰ τοῦτο, βασιλεῦ, ἡ βουλή μου ἀρεσάτω σοι καὶ τὰς ἁμαρτίας σου ἐν ἐλεημοσύναις λύτρωσαι καὶ τὰς ἀδικίας ἐν οἰκτιρμοῖς πενήτων· ἴσως ἔσται μακρόθυμος τοῖς παραπτώμασί σου ὁ Θεός (: Γι’ αυτό, βασιλιά μου, ας φανεί αρεστή και ας γίνει δεκτή από εσένα η συμβουλή μου• φρόντισε να εξαλείψεις τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες και τις αδικίες σου με έλεος και φιλανθρωπία προς τους πτωχούς. Ίσως θα φανεί έτσι μακρόθυμος ο Θεός για τα αμαρτήματά σου”)» [Δαν. 4, 24]. «Δώσε όλα τα χρήματα», λέγει, «όχι μόνο για να τραφούν άλλοι, αλλά για να απαλλαγείς και ο ίδιος από την τιμωρία». Και πάλι ο Χριστός λέγει: «εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι (:“Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου, μοίρασέ τα στους πτωχούς και θα αποκτήσεις θησαυρό στον ουρανό, και έλα ακολούθησέ με”)» [Ματθ. 19, 21]. Βλέπεις ότι και εκεί το διέταξε αυτό για εκείνους που θα Τον ακολουθούσαν; Επειδή λοιπόν τα χρήματα είναι εμπόδιο, γι’ αυτό πρόσταξε να τα δίνουμε στους φτωχούς, διδάσκοντας έτσι την ψυχή να είναι φιλεύσπλαχνη και συμπονετική, να περιφρονεί τα χρήματα, να αποφεύγει την πλεονεξία. Γιατί, όποιος μαθαίνει να δίνει σε όποιον δεν έχει, θα συνηθίσει με το πέρασμα του χρόνου και να μην παίρνει από εκείνους που έχουν. Αυτό μας κάνει όμοιους με τον Θεό.

Παρόλο που η παρθενία, η νηστεία και το να κοιμάται κανείς στο χώμα απαιτούν πιο δύσκολο κόπο από αυτή, όμως τίποτε δεν είναι τόσο ισχυρό και δυνατό στο να σβήνει τη φωτιά των αμαρτημάτων μας, όσο η ελεημοσύνη. Αυτή είναι ανώτερη από όλα, στήνει τους εραστές της κοντά στον ίδιο τον βασιλιά. Και πολύ σωστά· γιατί η παρθενία, η νηστεία και το να κοιμάται κανείς στο χώμα σταματάει μόνο γύρω από αυτόν που την ασκεί και δεν έσωσε κανέναν άλλο· η ελεημοσύνη όμως απλώνεται σε όλους και αγκαλιάζει τα μέλη του Χριστού. Άλλωστε τα κατορθώματα εκείνα που απλώνονται σε πολλούς είναι πολύ μεγαλύτερα απ’ αυτά που σταματούν γύρω από έναν.

Η ελεημοσύνη είναι η μητέρα της αγάπης, της αγάπης που χαρακτηρίζει τον Χριστιανισμό, που είναι μεγαλύτερη από όλα τα θαύματα, με την οποία φαίνονται οι μαθητές του Χριστού. Αυτή είναι φάρμακο για τα δικά μας αμαρτήματα, σαπούνι για την ακαθαρσία της ψυχής μας, σκάλα στηριγμένη στον ουρανό· αυτή συνδέει το σώμα του Χριστού. Θέλετε να μάθετε πόσο μεγάλο αγαθό είναι αυτή; Στην εποχή των αποστόλων όλοι πουλούσαν τα υπάρχοντά τους και έφερναν σε αυτούς τα χρήματα, τα οποία και μοιράζονταν ανάλογα με τις ανάγκες του καθενός. «Διεδίδετο δὲ ἑκάστῳ καθότι ἄν τις χρείαν εἶχεν (: Τα χρήματα αυτά διαμοιράζονταν στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες που είχε)» [Πράξ. 4, 35], λέγει. Πες μου λοιπόν, και χωρίς να αναφέρω τα μελλοντικά (ας μην κάνουμε λόγο τώρα για τη βασιλεία των ουρανών, αλλά ας δούμε μόνο στο παρόν) ποιοι κερδίζουν, όσοι παίρνουν ή όσοι δίνουν; Γιατί αυτοί που έπαιρναν παραπονούνταν και διαπληκτίζονταν μεταξύ τους, ενώ αυτοί που έδιναν είχαν μία ψυχή. Λέγει ο Λουκάς : «Τοῦ δὲ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία, καὶ οὐδὲ εἷς τι τῶν ὑπαρχόντων αὐτῷ ἔλεγεν ἴδιον εἶναι, ἀλλ᾿ ἦν αὐτοῖς ἅπαντα κοινά (: Συγχρόνως όμως και το πλήθος εκείνων που είχαν πιστέψει στο Ευαγγέλιο είχαν αρμονική και αδιάσπαστη ομοφροσύνη, μια ψυχή και μια καρδιά˙διότι τόσο οι καρδιές τους όσο και ολόκληρη η πνευματική τους ύπαρξη ήταν ενωμένα. Επικρατούσε δηλαδή μεταξύ τους πλήρης συμφωνία και αρμονία φρονημάτων και συναισθημάτων. Και κανείς απ’ αυτούς δεν βρισκόταν να λέει ότι και το ελάχιστο από τα υπάρχοντά του και την περιουσία του ήταν δικό του, αλλά τα είχαν μεταξύ τους όλα σε κοινή ωφέλεια και χρήση)» [Πράξ. 4, 32] και η χάρη του Θεού ήταν επάνω σε όλους αυτούς και ζούσαν με πολύ όφελος.

Βλέπεις ότι και από εδώ κέρδιζαν εκείνοι; Πες μου λοιπόν από ποιους θα ήθελες να είσαι, από αυτούς που κατέθεταν όλα τα υπάρχοντά τους και δεν είχαν τίποτε, ή από εκείνους που έπαιρναν και τα πράγματα των άλλων; Πρόσεχε τον καρπό της ελεημοσύνης. Τα διαφράγματα και τα εμπόδια εξαλείφτηκαν και αμέσως ενώθηκαν οι ψυχές τους· «όλοι είχαν μία καρδιά και μία ψυχή». Ώστε και χωρίς την ελεημοσύνη, το να προσφέρει κανείς όλα τα χρήματά του έχει μεγάλο κέρδος. Αυτά όμως τα είπα για να μη λυπούνται όσοι δεν έλαβαν κληρονομία από τους προγόνους τους, ούτε να στεναχωρούνται, επειδή έχουν λιγότερα από τους πλουσίους· γιατί, αν θέλουν, έχουν μεγαλύτερα. Και πραγματικά και ελεημοσύνη θα κάνουν με περισσότερη ευκολία, όπως η χήρα, και δε θα δώσουν καμία αφορμή για έχθρα προς τον πλησίον, και από όλους θα είναι πιο ελεύθεροι. Κανείς δε θα μπορέσει να τον απειλήσει αυτόν με δήμευση, αλλά βρίσκεται πάνω από όλα τα κακά.

Και όπως τους γυμνούς, όταν φεύγουν, κανείς δε θα μπορούσε να τους πιάσει γρήγορα, ενώ αυτούς που φορούν και σύρουν μαζί τους πολλά ενδύματα και στολίδια, εύκολα μπορεί να τους συλλάβει κανείς, έτσι είναι και ο πλούσιος και ο φτωχός. Γιατί ο φτωχός, και αν ακόμη συλληφθεί, εύκολα θα μπορέσει να δραπετεύσει· ο πλούσιος όμως, έστω και αν δεν πιαστεί, εμποδίζεται από τα δικά του σχοινιά, τις άπειρες φροντίδες, τις στενοχώριες, την οργή, τους ερεθισμούς του. Όλα αυτά κατακαλύπτουν στο χώμα την ψυχή. Και όχι μόνο αυτά, αλλά και πολλά άλλα, τα οποία μας ακολουθούν από τον πλούτο. Γιατί είναι πιο δύσκολο να σωφρονιστεί ο πλούσιος παρά ο φτωχός, και να ζει με λιτότητα, και είναι πιο δύσκολο να απαλλαγεί από τον θυμό ο πρώτος παρά ο δεύτερος. «Λοιπόν», θα μπορούσε να ρωτήσει κάποιος, «θα έχει περισσότερο μισθό ο πλούσιος, εάν καταφέρει να σωφρονιστεί τελικά;» Καθόλου. «Για ποιο λόγο, όμως, αφού κατορθώνει τα δύσκολα;» Γιατί ο ίδιος επινόησε για τον εαυτό του τις δυσκολίες. Δεν πήρε εντολή να πλουτίζει, αλλά ακριβώς το αντίθετο· αυτός όμως δημιουργεί άπειρα σκάνδαλα και εμπόδια.

Άλλοι πάλι όχι μόνο τα χρήματα δεν αποθέτουν ως ελεημοσύνη στους απόρους, αλλά και την υγεία του σώματος καταφθείρουν, σαν να βαδίζουν στενό δρόμο· εσύ πάλι δεν κάνεις μόνο αυτό, αλλά και αυξάνεις το καμίνι των παθών και περιβάλλεσαι με άλλα. Πήγαινε λοιπόν στον ευρύχωρο δρόμο, γιατί εκείνος δέχεται τέτοιους ανθρώπους. Ο στενός όμως δέχεται αυτούς που θλίβονται, που στενάζουν, που δε βαστάζουν τίποτε, παρά αυτά μόνο τα φορτία που μέσω του δρόμου αυτού είναι δυνατόν να μεταφερθούν, την ελεημοσύνη, τη φιλανθρωπία, την καλοσύνη, την επιείκεια. Αν βαστάζεις αυτά, εύκολα θα μπορέσεις να περάσεις· αν όμως φέρεις την αλαζονεία και τα πάθη της ψυχής και το φορτίο των φροντίδων, τον πλούτο, θα χρειαστείς πολλή ευρυχωρία. Ούτε βέβαια μέσα στον όχλο θα μπορέσεις να μπεις, ώστε να μην χτυπήσεις άλλους ανεβαίνοντας ψηλά, αλλά θα έπρεπε εδώ να υπάρχει μεγάλη διάσταση. Όποιος όμως μεταφέρει χρυσάφι και ασήμι, τα κατορθώματα δηλαδή της αρετής, όχι μόνο δεν τον αποφεύγουν οι συνάνθρωποί του, αλλά τον πλησιάζουν και ενώνονται μαζί του.

Αλλά αν ο πλούτος αυτός είναι αγκάθι, τι είναι η πλεονεξία; Για ποιο λόγο τη φέρεις εκεί; Για να κάνεις μεγαλύτερη τη φλόγα, ρίχνοντας φορτία στη φωτιά; Δεν φτάνει δηλαδή η φωτιά της κόλασης; Σκέψου πώς διασώθηκαν στο καμίνι οι τρεις νέοι [βλ. Δαν. 3, 19-33]. Θεώρησέ το ότι ήταν κόλαση. Θλιμμένοι έπεσαν μέσα σε αυτό, δεμένοι στα χέρια και στα πόδια όλοι μαζί, αλλά μέσα βρήκαν πολλή ευρυχωρία· όχι όμως και όσοι τους περιστοίχιζαν από έξω.

Κάτι τέτοιο θα γίνει και τώρα, αν θέλουμε να στεκόμαστε με γενναιότητα και ανδρεία στους επερχόμενους πειρασμούς. Αν στηρίζουμε τις ελπίδες μας στον Θεό, θα βρεθούμε εμείς σε ασφαλή και ευρύχωρο τόπο, ενώ αυτοί που μας ωθούν θα χαθούν, γιατί «ὁ ὀρύσσων βόθρον εἰς αὐτὸν ἐμπεσεῖται, καὶ ὁ ἱστῶν παγίδα ἐν αὐτῇ ἁλώσεται (: Εκείνος που σκάπτει λάκκο για τον άλλο, θα πέσει ο ίδιος μέσα. Και όποιος στήνει παγίδα εις βάρος άλλων, θα συλληφθεί με αυτήν ο ίδιος)» [Σοφ. Σειρ. 27, 26]. Και αν μας δέσουν τα χέρια και τα πόδια η θλίψη θα μπορέσει να τα λύσει. Γιατί πρόσεχε το θαυμαστό· αυτούς που έδεσαν άνθρωποι, αυτούς έλυσε η φωτιά. Όπως δηλαδή αν κάποιος παραδώσει μερικούς φίλους στους υπηρέτες, και αυτοί σεβόμενοι τη φιλία του κυρίου όχι μόνο δεν τους βλάπτουν αλλά και τους αποδίδουν πολλή τιμή, αυτό έκανε και η φωτιά, επειδή γνώρισε ότι οι νέοι εκείνοι είναι φίλοι του Κυρίου της, έσπασε τα δεσμά τους, τους έλυσε και τους άφησε ελεύθερους, και γινόταν έδαφος γι’ αυτούς και το πατούσαν· και σωστά· γιατί είχαν ριφθεί για τη δόξα του Θεού. Όσοι βρισκόμαστε σε θλίψεις ας έχουμε αυτά τα παραδείγματα.

«Αλλά να», θα έλεγε ίσως κάποιος, «εκείνοι απαλλάχθηκαν από τη θλίψη, εμείς όμως όχι». Και σωστά, γιατί δεν μπήκαν έτσι στο καμίνι, για να απαλλαγούν, αλλά για να πεθάνουν πραγματικά. Άκουσέ τους που λέγουν: «ἔστι γὰρ Θεὸς ἡμῶν ἐν οὐρανοῖς, ᾧ ἡμεῖς λατρεύομεν, δυνατὸς ἐξελέσθαι ἡμᾶς ἐκ τῆς καμίνου τοῦ πυρὸς τῆς καιομένης, καὶ ἐκ τῶν χειρῶν σου, βασιλεῦ, ῥύσεται ἡμᾶς·καὶ ἐὰν μή, γνωστὸν ἔστω σοι, βασιλεῦ, ὅτι τοῖς θεοῖς σου οὐ λατρεύομεν καὶ τῇ εἰκόνι, ᾗ ἔστησας, οὐ προσκυνοῦμεν (: Διότι υπάρχει ο Θεός μας, που βρίσκεται στους ουρανούς, και τον οποίον εμείς λατρεύουμε και ο οποίος είναι δυνατός να μας περιφρουρήσει από την φλόγα της καμίνου της καιομένης και να μας γλυτώσει από τα χέρια σου, ω βασιλιά. Αλλά και αυτό εάν δεν γίνει, μάθε, ω βασιλιά, ότι εμείς τους θεούς σου δεν θα λατρεύσουμε, και το άγαλμα, το οποίον εσύ έστησες, δεν θα το προσκυνήσουμε”)» [Δαν. 3, 17-18].

Εμείς όμως σαν να διαπραγματευόμαστε τις τιμωρίες του Θεού, ορίζουμε και χρόνο λέγοντας: «αν μέχρι τότε δεν μας ελεήσει». Γι’ αυτό και δεν απαλλασσόμαστε. Άλλωστε και ο Αβραάμ δεν πήγαινε με σκοπό να λάβει σώο τον υιό του, αλλά για να τον θυσιάσει· και εντελώς απροσδόκητα τον έλαβε σώο. Και εσύ όταν πέσεις σε θλίψη, μην ενεργήσεις γρήγορα, μη βιάζεσαι να απαλλαγείς, όπλισε την ψυχή σου με κάθε υπομονή, και τότε θα απαλλαγείς γρήγορα από τη θλίψη· γιατί γι’ αυτό τη στέλνει ο Θεός, για να σε διδάξει. Όταν λοιπόν από την αρχή μάθουμε να υποφέρουμε τη θλίψη και να μη χάνουμε το θάρρος μας, μάς ελευθερώνει στη συνέχεια, σαν να έχουμε κατορθώσει το παν.

Θέλω να σας διηγηθώ μία ιστορία χρήσιμη και πολλή ωφέλιμη. Και ποια είναι αυτή; Όταν κάποτε έπεσε διωγμός και άναψε σφοδρός πόλεμος εναντίον της Εκκλησίας, συνελήφθησαν δύο άντρες. Και ο ένας ήταν έτοιμος να πάθει οτιδήποτε, ενώ ο άλλος ήταν και αυτός έτοιμος και γενναίος στο να τον αποκεφαλίσουν, αλλά φοβόταν και έτρεμε τα άλλα βασανιστήρια. Πρόσεχε λοιπόν την οικονομία του Θεού· όταν κάθισε ο δικαστής διέταξε να αποκεφαλίσουν εκείνον που ήταν έτοιμος να πάθει οτιδήποτε, τον άλλο όμως, αφού τον κρέμασε, τον έγδερνε, όχι μία και δύο φορές, αλλά τον περιέφερε και σε όλες τις πόλεις. Γιατί λοιπόν επιτράπηκε αυτό; Για να θεραπεύσει με τα βασανιστήρια την ολιγωρία της ψυχής του, για να απομακρύνει κάθε δειλία, για να μη φοβάται ποτέ πια ούτε να διστάζει, ούτε να τρέμει για το πράγμα αυτό. Και ο Ιωσήφ, όταν βιαζόταν πάρα πολύ να βγει από τη φυλακή, τότε κυρίως αυξανόταν η παραμονή του σε αυτήν.

Άκουσέ τον που λέγει στον αρχιοινοχόο στον οποίο και ερμήνευσε σωστά το όνειρο που είχε δει: «ὅτι κλοπῇ ἐκλάπην ἐκ γῆς Ἑβραίων (: αν είμαι δούλος, είμαι διότι μερικοί άνθρωποι με έκλεψαν από την χώρα των Εβραίων)» και «μνησθήσει περὶ ἐμοῦ πρὸς Φαραώ καὶ ἐξάξεις με ἐκ τοῦ ὀχυρώματος τούτου (: μη με λησμονήσεις ενώπιον του Φαραώ και φρόντισε να με βγάλεις από τη φυλακή αυτή)» [Γέν. 40, 14 και Γέν. 40, 15]. Γι’ αυτό παρέμεινε τελικά και άλλο στη φυλακή κατ’ οικονομία Θεού, για να μάθει ότι δεν πρέπει να έχει εμπιστοσύνη, ούτε να ελπίζει σε ανθρώπους, αλλά να στηρίζει τα πάντα στον Θεό.

Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, ας ευγνωμονούμε τον Θεό και ας κάνουμε όλα εκείνα που μας συμφέρουν, για να επιτύχουμε τα μελλοντικά αγαθά με τη βοήθεια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα και συγχρόνως στο άγιο Πνεύμα ανήκει η δόξα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.