ΑΓΙΟΣ ΙΓΝΑΤΙΟΣ ΜΠΡΙΑΝΤΣΙΑΝΙΝΩΦ: Ο ΔΙΚΑΙΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ!

Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ: Ο δί­καιος άν­θρω­πος, ένα πράγ­μα μόνο τον απα­σχο­λεί.

Φέρ­νει στο νου του, την δρα­στη­ριό­τη­τα της ημέ­ρας του και την συγ­κρί­νει με το θέ­λη­μα του Θεού δηλ. με την Αγία Γρα­φή.

Τα ελατ­τώ­μα­τα στην συμ­πε­ρι­φο­ρά του, στους λο­γι­σμούς του και στις κι­νή­σεις της καρ­διάς του, τα θε­ρα­πεύ­ει με την με­τά­νοια και τα ξε­πλέ­νει με τα δά­κρυά του. Για την ανα­καί­νι­σή του και για την ενί­σχυ­ση του αγώ­να του, ζη­τά­ει από τον ου­ρα­νό νέα δύ­να­μη, νέο φω­τι­σμό. Και ο Θεός στην ψυχή που προ­σεύ­χε­ται, με την έμ­πο­νη συ­ναί­σθη­ση της μη­δα­μι­νό­τη­τσς, της αδυ­να­μί­ας και των πτώ­σε­ών της, χα­ρί­ζει αγιο­πνευ­μα­τι­κό φω­τι­σμό και δύ­να­μη υπερ­φυ­σι­κή.

Μια τέ­τοια ζωή είν­αι διαρ­κής πρό­ο­δος και έχει συ­νε­χή κέρ­δη, κέρ­δη αιώ­νια. Έτσι ζει ο μα­κά­ριος (και δί­καιος) άν­θρω­πος.

ΑΓΙΟΣ ΙΓΝΑΤΙΟΣ ΜΠΡΙΑΝΤΣΙΑΝΙΝΩΦ: Η ΜΕΤΑΝΟΙΑ!

 Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ- Η μετάνοια. 

«Μετανοείτε και πιστεύετε στο Ευαγγέλιο» (Μαρκ. 1: 15). «Μετανοείτε, γιατί έφτασε η βασιλεία των ουρανών» (Ματθ. 4: 17). Αυτά ήταν τα πρώτα λόγια του κηρύγματος του Θεανθρώπου. Κι αυτά τα λόγια τα απευθύνει Εκείνος μέχρι σήμερα σ’ εμάς μέσ’ από το Ευαγγέλιο.

Όταν η αμαρτία αυξήθηκε πολύ στη γη, τότε ήρθε εδώ ο παντοδύναμος Γιατρός. Κατέβηκε στη χώρα της εξορίας, στη χώρα των μόχθων και των βασάνων μας – των βασάνων που προηγούνται των αιώνιων εκείνων του άδη – και ευαγγελίστηκε την απελευθέρωση, την ανακούφιση, τη θεραπεία όλων των ανθρώπων δίχως εξαίρεση.

Μετανοείτε!

Η δύναμη της μετάνοιας θεμελιώνεται στη δύναμη του Θεού. Παντοδύναμος είναι ο Γιατρός, αποτελεσματική είναι η θεραπεία που μας προσφέρει.

Τότε, τον καιρό του κηρύγματος Του στη γη, ο Κύριος πρόσφερε τη θεραπεία σ’ όλους όσοι ήταν άρρωστοι από την αμαρτία. Καμιάν αμαρτία δεν θεώρησε αθεράπευτη. Συνεχίζει και τώρα όλους να μας καλεί. Υπόσχεται και χαρίζει την άφεση κάθε αμαρτίας, τη θεραπεία κάθε εφάμαρτης αδυναμίας.

Οδοιπόροι της ζωής! Όλοι εσείς που σαγηνεύεστε από τον πλατύ δρόμο με τον ακατάπαυστο θόρυβο των γήινων μεριμνών και απολαύσεων, από τα λουλούδια που είναι ανάκατα μ’ αγκάθια, εσείς που προχωράτε βιαστικά στον δρόμο τούτο με το τέρμα το γνωστό σε όλους μα και λησμονημένο απ’ όλους – τον τάφο τον σκοτεινό και την αιωνιότητα την ακόμα πιο σκοτεινή και πιο φοβερή – σταματήστε! Πετάξτε τα δεσμά της γοητείας του κόσμου, που διαρκώς σας κρατά αιχμάλωτους! Ακούστε τι σας κηρύσσει ο Σωτήρας και δώστε στα λόγια Του την προσοχή που πρέπει: «Μετανοείτε και πιστεύετε στο ευαγγέλιο». «Μετανοείτε, γιατί έφτασε η βασιλεία των ουρανών».

Είναι απόλυτα αναγκαίο για σάς, οδοιπόροι της γης, να στρέψετε όλη την προσοχή σας σ’ ετούτη τη βασική, την ωφέλιμη, τη σωτήρια παραίνεση. Διαφορετικά, θα φτάσετε στο τέρμα, θα φτάσετε στον τάφο, θα φτάσετε στις πύλες της αιωνιότητας, χωρίς να έχετε αποκτήσει ορθή αντίληψή της, χωρίς να γνωρίζετε τις υποχρεώσεις εκείνου που μπαίνει σ’ αυτήν. Έτσι, θα έχετε ετοιμάσει εκεί για τον εαυτό σας τη δίκαιη τιμωρία για τις αμαρτίες σας. Η πιο βαριά αμαρτία είναι η αδιαφορία για τα λόγια του Σωτήρα, η περιφρόνηση του Σωτήρα.

Μετανοείτε!

Απατηλός και πλανερός είναι ο δρόμος της επίγειας ζωής. Σ’ αυτούς που κάνουν τα πρώτα τους βήματα, φαίνεται ατέλειωτος και γεμάτος δράση. Σ’ αυτούς που έφτασαν στο τέρμα του, φαίνεται πάρα πολύ σύντομος και γεμάτος κούφια όνειρα.

Μετανοείτε!

Και τη δόξα και τον πλούτο και όλα τα άλλα εγκόσμια αγαθά, που για την απόκτηση τους χρησιμοποιεί όλον τον χρόνο της επίγειας ζωής του και όλες τις ψυχοσωματικές του δυνάμεις ο τυφλωμένος αμαρτωλός, θα υποχρεωθεί να τα εγκαταλείψει τότε που βίαια θα αφαιρεθεί από την ψυχή του το ένδυμα της, το σώμα, τότε που θα οδηγηθεί από τους αδυσώπητους αγγέλους στην κρίση του δίκαιου Θεού, του Θεού που αγνοούσε και περιφρονούσε.

Μετανοείτε!

Μοχθούν και βιάζονται οι άνθρωποι ν’ αποκτήσουν πλούσιες γνώσεις, γνώσεις όμως μικρής σημασίας, γνώσεις χρήσιμες μόνο πρόσκαιρα, γνώσεις που συμβάλλουν στην ικανοποίηση των αναγκών και των επιθυμιών της επίγειας ζωής. Τη γνώση του Όντος και του έργου που είναι πραγματικά αναγκαία, δηλαδή τη γνώση του Θεού και της συμφιλιώσεως μας μ’ Αυτόν μέσω του Λυτρωτή Ιησού Χριστού, δεν φροντίζουν να την αποκτήσουν. Και όμως, η επίγεια ζωή μας δόθηκε μόνο για την απόκτηση αυτής της γνώσεως.

Μετανοείτε!

Ας κοιτάξουμε, αδελφοί, δίχως εμπάθεια, κάτω από το φως του Ευαγγελίου, την επίγεια ζωή μας. Θα διαπιστώσουμε πως είναι μηδαμινής αξίας. Όλα τα αγαθά της αφαιρούνται με τον θάνατο ή και πολύ νωρίτερα με διάφορα απροσδόκητα περιστατικά. Δεν αξίζει, λοιπόν, να ονομάζονται αγαθά αυτά που χάνονται τόσο σύντομα! Απάτη είναι, ή μάλλον δίχτυα. Και όσοι μπλέκονται σ’ αυτά τα δίχτυα, στερούνται τα αληθινά, τα αιώνια, τα ουράνια, τα πνευματικά αγαθά, που μπορούν να τα αποκτήσουν μόνο αν πιστέψουν στον Χριστό και Τον ακολουθήσουν, τραβώντας τον μυστικό δρόμο της ευαγγελικής ζωής.

Μετανοείτε!

Τι φοβερή που είναι η τύφλωση μας! Και πόσο φανερά αποδεικνύεται, απ’ αυτή την τύφλωση, η πτώση μας! Βλέπουμε τους συνανθρώπους μας να πεθαίνουν. Γνωρίζουμε ότι κι εμείς οπωσδήποτε θα πεθάνουμε, ίσως μάλιστα και πολύ σύντομα, γιατί κανένας άνθρωπος δεν έμεινε παντοτινά στη γη. Βλέπουμε, επίσης, ότι για τους πιο πολλούς και πριν από τον θάνατο η επίγεια ευημερία συχνά μεταβάλλεται σε δυστυχία, όμοια κι αυτή στην πίκρα με τον θάνατο. Και παρά την τόσο καθαρή μαρτυρία της ίδιας της πείρας μας, συνεχίζουμε να κυνηγάμε μόνο τα πρόσκαιρα αγαθά, σαν να ήταν μόνιμα και αιώνια. Σ’ αυτά έχουμε στρέψει όλη μας την προσοχή. Ξεχάσαμε τον Θεό! Ξεχάσαμε τη μεγαλειώδη και συνάμα φοβερή αιωνιότητα!

Μετανοείτε!

Θα χάσουμε, αδελφοί, οπωσδήποτε θα χάσουμε όλα τα φθαρτά αγαθά μας. Οι πλούσιοι θα χάσουν τον πλούτο τους, οι ένδοξοι θα χάσουν τη δόξα τους, οι νέοι θα χάσουν τα νιάτα τους, οι σοφοί θα χάσουν τη σοφία τους. Ένα μόνο αιώνιο και αληθινό αγαθό μπορούμε να αποκτήσουμε στο διάστημα της επίγειας ξενιτιάς μας: τη γνώση του Θεού (Θεογνωσία), την καταλλαγή και την ένωση με τον Θεό, την οποία μας χάρισε ο Χριστός. Αλλά, για ν’ αποκτήσουμε το κορυφαίο αυτό αγαθό, πρέπει να εγκαταλείψουμε την αμαρτωλή ζωή, πρέπει να τη μισήσουμε.

Μετανοείτε!

Τι σημαίνει μετανοώ; Μετανοώ σημαίνει συνειδητοποιώ τις αμαρτίες μου, μεταμελούμαι γι’ αυτές και δεν τις επαναλαμβάνω, όπως έλεγε κάποιος μεγάλος όσιος*. Μ΄ αυτόν τον τρόπο πολλοί αμαρτωλοί έγιναν άγιοι, πολλοί άνομοι έγιναν δίκαιοι.

* Το Γεροντικόν, Αββάς Ποιμήν, απόφθεγμα ρκ΄.

Μετανοείτε!

Πετάξτε από πάνω σας όχι μόνο τις φανερές αμαρτίες στον φόνο, την κλοπή, την πορνεία, τον όρκο, το ψέμα, αλλά και τις ψυχόλεθρες διασκεδάσεις και τις σωματικές απολαύσεις και τις μάταιες ονειροπολήσεις και τους κακούς λογισμούς, όλα όσα απαγορεύει το ιερό Ευαγγέλιο. Καθαριστείτε από τη βρωμιά της αμαρτωλής ζωής σας, λουστείτε με τα δάκρυα της αληθινής μετάνοιας.

Όταν βρίσκεσαι σε κατάσταση ακηδίας και ψυχικής ατονίας, μη συλλογιστείς: “Έπεσα σε βαριές αμαρτίες, απέκτησα με την πολύχρονη αμαρτωλή ζωή κακές συνήθειες, πού, με τον καιρό, έγιναν σαν φυσικές ιδιότητες της ψυχής μου. Έτσι δεν είναι δυνατή πια για μένα η μετάνοια”*. Πρόκειται για σκοτεινές σκέψεις που σπέρνει μέσα σου ο εχθρός, χωρίς να το αντιλαμβάνεσαι. Αυτός γνωρίζει τη δύναμη της μετάνοιας. Φοβάται, λοιπόν, μήπως με τη μετάνοια αποτινάξεις τον ζυγό του, γι’ αυτό προσπαθεί να σε κρατήσει στην αμαρτία, αποδίδοντας συκοφαντικά αδυναμία θεραπείας στον παντοδύναμο Γιατρό, τον Θεό. Αυτός που θέσπισε τη μετάνοια είναι Εκείνος που σε έπλασε από το τίποτα. Ο Πλάστης σου, λοιπόν, ακόμα πιο εύκολα μπορεί να σε αναπλάσει, μεταβάλλοντας την καρδιά σου από φιλάμαρτη σε φιλάρετη, από φιλόσαρκη, φιλήδονη και κακοπροαίρετη σε καθαρή, πνευματική και αγία.

* πρβλ. Οσίου Μακαρίου του Μεγάλου, Ομιλίαι Πνευματικοί, ΙΑ΄, 15.

Ας γνωρίσουμε, αδελφοί, την ανέκφραστη αγάπη του Θεού προς τον πεσμένο άνθρωπο. Ο Κύριος, ο αθώος και πανάγιος, ενανθρώπησε για να υποστεί τη θανατική καταδίκη που έπρεπε σ’ εμάς, τους ένοχους, και να μας λυτρώσει έτσι από τον θάνατο. Τί Τον έφερε σ’ εμάς εδώ, στη γη, τη χώρα της εξορίας μας; Μήπως η αρετή μας; Κάθε άλλο! Τον έφερε η οικτρή κατάσταση στην οποία βρεθήκαμε λόγω της αμαρτωλότητας μας.

Ας έχουμε θάρρος, αμαρτωλοί μου αδελφοί. Για μας ακριβώς ο Κύριος πραγματοποίησε το μεγάλο έργο της ενανθρωπήσεως Του. Με την ακατάληπτη ευσπλαχνία Του έριξε το βλέμμα Του στην ασθένεια μας. Ας πάψουμε να διστάζουμε! Ας πάψουμε να καταθλιβόμαστε και να ταλαντευόμαστε! Γεμάτοι πίστη, ζήλο και ευγνωμοσύνη, ας πλησιάσουμε στη μετάνοια και μ’ αυτήν ας συμφιλιωθούμε με τον Θεό. «Και ο αμαρτωλός», λέει ο Κύριος, «αν μετανοήσει για όλες τις αμαρτίες, που έκανε, και τηρήσει όλες τις εντολές μου και εφαρμόσει δικαιοσύνη και ευσπλαχνία, οπωσδήποτε θα ζήσει και δεν θα πεθάνει. Όλα τα αμαρτήματα, που είχε κάνει, θα ξεχαστούν· θα ζήσει πια με την αρετή του» (Ιεζ. 18: 21-22). Τέτοιαν υπόσχεση δίνει ο Θεός στον αμαρτωλό με το στόμα του μεγάλου προφήτη Του.

Ας ανταποκριθούμε με τις μικρές δυνάμεις μας στη μεγάλη αγάπη του Κυρίου, ας ανταποκριθούμε όσο είναι δυνατό να ανταποκριθεί ένα πλάσμα, και μάλιστα πλάσμα πεσμένο, στην αγάπη του Πλάστη του. Ας μετανοήσουμε! Και ας μετανοήσουμε όχι μόνο με τα χείλη. Ας εκδηλώσουμε τη μετάνοια μας όχι μόνο με λίγα φευγαλέα δάκρυα, όχι μόνο με τη σωματική συμμετοχή στην εκκλησιαστική λατρεία και την τυπική εκτέλεση κάποιων καλών πράξεων, όπως έκαναν οι Φαρισαίοι. Μαζί με τα δάκρυα και την εξωτερική ευλάβεια, ας προσφέρουμε στον Θεό και τον καλό καρπό της αληθινής μετάνοιας: Ας μεταβάλουμε τη ζωή μας, ας την κάνουμε, από ζωή αμαρτωλή, Ζωή ευαγγελική.

«Γιατί θέλετε να πεθάνετε, Ισραηλίτες;» (Ιεζ. 18: 31). Γιατί καταστρέφεστε, χριστιανοί μου, από τις αμαρτίες σας με τον αιώνιο θάνατο; Γιατί γεμίζει από σάς, τους χριστιανούς, ο άδης, σαν να μην υπάρχει στην Εκκλησία του Χριστού η παντοδύναμη μετάνοια; Αυτό το δώρο, αυτό το δίχως όρια αγαθό δώρο του Θεού στους χριστιανούς, σε κάθε στιγμή τής ζωής τους και για κάθε αμάρτημα τους ενεργεί με την ίδια δύναμη. Καθαρίζει κάθε ψυχικό ρύπο και σώζει κάθε άνθρωπο που επικαλείται την ευσπλαχνία του Κυρίου έστω και στις τελευταίες στιγμές του, λίγο πριν από τον σωματικό του θάνατο.

«Γιατί θέλετε να πεθάνετε, Ισραηλίτες;». Γι’ αυτό χάνονται οριστικά οι χριστιανοί με τον αιώνιο θάνατο, επειδή σ’ όλη την επίγεια ζωή τους αθετούν τις υποσχέσεις που έδωσαν στο Βάπτισμα τους και δουλεύουν στην αμαρτία. Χάνονται, γιατί δεν δίνουν την παραμικρή προσοχή στον λόγο του Θεού, που τους καλεί σε μετάνοια. Μήτε λίγες στιγμές πριν από τον θάνατό τους δεν κατορθώνουν να εκμεταλλευθούν την ακαταμάχητη δύναμη της μετάνοιας! Κι αυτό γιατί είτε δεν απέκτησαν καμιά γνώση του χριστιανισμού είτε τον γνώρισαν σφαλερά, έτσι που θα ήταν καλύτερα να μην τον είχαν γνωρίσει. «‘‘Βεβαιώνω εγώ”, λέει ο Κύριος – για να ενισχύσει, θαρρείς, την πίστη των ολιγόπιστων και να προκαλέσει την προσοχή των απρόσεκτων -, «“Βεβαιώνω εγώ”, λέει ο Κύριος, “ότι δεν θέλω τον θάνατο του ασεβούς, αλλά θέλω να επιστρέψει από τον αμαρτωλό του δρόμο και να ζήσει. Επιστρέψτε, επιστρέψτε από τον κακό σας δρόμο! Γιατί θέλετε να πεθάνετε, Ισραηλίτες;”» (Ιεζ. 33: 11).

Γνώριζε ο Θεός την αδυναμία των ανθρώπων, γνώριζε ότι και μετά το Βάπτισμα τους θα έπεφταν σε αμαρτίες. Γι’ αυτό θέσπισε το Μυστήριο της Μετάνοιας ή Εξομολογήσεως στην Εκκλησία Του, Μυστήριο με το οποίο οι χριστιανοί καθαρίζονται από κάθε αμαρτία. Η μετάνοια, βέβαια, πρέπει να συνοδεύεται από την πίστη στον Χριστό, αλλά και να προηγείται του Βαπτίσματος στο όνομα του Χριστού. Μετά το Βάπτισμα, πάλι, η μετάνοια διορθώνει τον αμαρτωλό που έχει πίστη στον Χριστό και βαπτίστηκε στο όνομα του Χριστού.

Όταν πολλοί Ισραηλίτες από τα Ιεροσόλυμα και απ’ όλη την Ιουδαία πήγαιναν στον Ιωάννη, τον κήρυκα της μετάνοιας, για να βαπτιστούν απ’ αυτόν στον Ιορδάνη, εξομολογούνταν πρώτα τις αμαρτίες τους (βλ. Ματθ. 3: 5-6). Όπως σημειώνει ένας ιερός συγγραφέας*, ο Τίμιος Πρόδρομος τους ζητούσε να εξομολογηθούν πριν από το βάπτισμα, όχι επειδή ο ίδιος χρειαζόταν την εξομολόγησή τους, μα επειδή επιζητούσε τη σωτηρία τους, επειδή, μ’ άλλα λόγια, για τη σταθερότητα της μετάνοιας τους, ήταν αναγκαίο να συνενώσουν την ομολογία των παραπτωμάτων τους με το αίσθημα της λύπης για την αμαρτωλότητα τους. Την ψυχή που συνηθίζει να εξομολογείται, λέει ο ίδιος όσιος, η σκέψη της εξομολογήσεως τη συγκρατεί σαν χαλινάρι και δεν την αφήνει να αμαρτήσει. Αντίθετα, τις αμαρτίες που δεν σκέφτεται κανείς να τις εξομολογηθεί, τις διαπράττει άφοβα συνεχώς σαν σε σκοτάδι**.

* Όσιος Ιωάννης ο Σιναΐτης, Κλίμαξ, Δ΄, 58.

** Όσιος Ιωάννης ο Σιναΐτης, Κλίμαξ, Δ΄, 46.

Με την Εξομολόγηση διαλύεται η φιλία με τις αμαρτίες. Η απέχθεια προς τις αμαρτίες είναι το γνώρισμα της γνήσιας μετάνοιας της ψυχής και της σταθερής αποφάσεως της να ζήσει ενάρετα.

Αν συνήθισες να αμαρτάνεις, πρέπει να εξομολογείσαι πολύ συχνά. Έτσι σύντομα θα ελευθερωθείς από την αιχμαλωσία της αμαρτίας και εύκολα θ’ ακολουθήσεις τον Κύριο Ιησού Χριστό όλος χαρά.

Όποιος συχνά προδίνει τους φίλους του, τους κάνει εχθρούς του και τους διώχνει μακριά του. Έτσι και όποιος συχνά εξομολογείται τις αμαρτίες του, τις διώχνει μακριά του. Γιατί οι αμαρτίες, που στηρίζονται στην υπερηφάνεια της πεσμένης φύσεως μας και ενισχύονται απ’ αυτήν, δεν αντέχουν τον έλεγχο και τον διασυρμό.

Όποιος με την ελπίδα της μετάνοιας αμαρτάνει εκούσια και προμελετημένα, είναι δόλιος στις σχέσεις του με τον Θεό. Τον άνθρωπο αυτό τον βρίσκει απροσδόκητα ο θάνατος, κι έτσι δεν προλαβαίνει να μετανοήσει, όπως είχε υπολογίσει, και να ζήσει ενάρετα (πρβλ. Αββά Ισαάκ του Σύρου, Λόγοι Ασκητικοί, Ξ΄, 4).

Με το Μυστήριο της Εξομολογήσεως συγχωρούνται οριστικά όλες οι αμαρτίες που διαπράχθηκαν με τα λόγια, με τα έργα και με τον λογισμό. Και για να απομακρύνει κανείς από την καρδιά του τις αμαρτωλές συνήθειες, που ρίζωσαν εκεί με τα χρόνια, χρειάζεται πολύν καιρό και πρέπει διαρκώς να βρίσκεται σε κατάσταση μετάνοιας. Διαρκής μετάνοια σημαίνει διαρκής συντριβή του πνεύματος, διαρκής πάλη με τους εμπαθείς λογισμούς και τα εμπαθή αισθήματα, διαρκής χαλιναγώγηση της φιληδονίας και της γαστριμαργίας, ταπεινή προσευχή και, φυσικά, συχνή Εξομολόγηση.

Με την εκούσια αμαρτωλότητα χάσαμε, αδελφοί, την αγία αγνότητα, την αγνότητα την ανέγγιχτη όχι μόνο από την έμπρακτη αμαρτία μα κι από τη γνώση του κακού, την αγνότητα τη γεμάτη πνευματική λάμψη, με την οποία βγήκαμε από τα χέρια του Δημιουργού. Χάσαμε, όμως, και την καθαρότητα με την οποία βγήκαμε από την κολυμβήθρα του αναγεννητικού Βαπτίσματος. Το ένδυμα της ψυχής μας, που το έκανε κατάλευκο ο Λυτρωτής, το λερώσαμε στην πορεία της ζωής μας με διάφορα αμαρτήματα. Ένα λουτρό μας έμεινε για να πλυθούμε και να καθαριστούμε ψυχικά, το λουτρό της μετάνοιας. Τί θα γίνει, αν αδιαφορήσουμε γι’ αυτό; Αναπόφευκτα θα παρουσιαστούμε στον Θεό με τις ψυχές μας ρυπαρές από την αμαρτία. Κι Εκείνος, αφού θα τις κοιτάξει αυστηρά, θα τις καταδικάσει στη φωτιά της γέεννας.

«Λουστείτε (στο λουτρό της μετάνοιας)», λέει ο Θεός στους αμαρτωλούς, «και γίνετε καθαροί, βγάλτε από τις ψυχές σας τις κακίες, για να μην τις βλέπουν τα μάτια μου… Κι ελάτε να κριθούμε…» (Ησ. 1: 16, 18). Ποια είναι η κρίση του Θεού, που ακατάπαυστα καλεί σε μετάνοια τον αμαρτωλό άνθρωπο στη διάρκεια της επίγειας ζωής του; Αν ο άνθρωπος αναγνωρίσει τα αμαρτήματα του και αποφασίσει ειλικρινά να μετανοήσει, να τι θα κάνει ο Θεός: «Αν οι ψυχές σας είναι κόκκινες από τις αμαρτίες σας, εγώ θα τις κάνω άσπρες σαν το χιόνι κι αν είναι κατακόκκινες, θα τις κάνω άσπρες σαν το μαλλί» (Ησ 1, 18). Αν, όμως, ο άνθρωπος περιφρονήσει την τελευταία τούτη κλήση του σε μετάνοια από τον πολυεύσπλαχνο Θεό, τότε, όπως ο Ίδιος τον προειδοποιεί, θα χαθεί τελειωτικά: «Αν όμως, δεν θελήσετε να με ακούσετε, θα γίνετε του ξίφους τροφή» (Ησ. 1, 20).

«Ξεχνάς», λέει ο απόστολος, «πως η αγαθότητα του Θεού θέλει να σε οδηγήσει στη μετάνοια;» (Ρωμ. 2: 4). Ο Θεός μακρόθυμα βλέπει τα αμαρτήματα που έκανες μπροστά στα μάτια του, την αλυσίδα των αμαρτημάτων που συνθέτουν όλη τη ζωή σου. Περιμένει τη μετάνοια σου και συνάμα σ’ αφήνει να διαλέξεις ελεύθερα, είτε τη σωτηρία σου, είτε την απώλειά σου. Κι εσύ δείχνεις τόση καταφρόνια στην αγαθότητα και τη μακροθυμία του Θεού! Δεν διορθώνεσαι. Γίνεσαι όλο και πιο ράθυμος, όλο και πιο αδιάφορος απέναντι στον Θεό και τον αιώνιο προορισμό σου. Άλλο δεν κάνεις παρά να πληθαίνεις τις αμαρτίες σου, προσθέτοντας στις παλιές καινούργιες και πιο βαριές.

«Παραμένεις σκληρός και αμετανόητος, και συσσωρεύεις για τον εαυτό σου την οργή του Θεού για την ημέρα της κρίσεως, όταν θα γίνει σ’ όλους φανερή η δίκαιη κρίση του Θεού. Τότε ο Θεός θα πληρώσει τον καθένα κατά τα έργα του. Θα δώσει αιώνια ζωή σ’ όσους κάνουν υπομονετικά το καλό και αναζητούν έτσι τη δόξα, την τιμή και την αφθαρσία κοντά στον Θεό. Αντίθετα, ο θυμός και η οργή του Θεού περιμένουν όσους αντιστρατεύονται σ’ Αυτόν, αντιστέκονται στην αλήθεια και υπηρετούν την αδικία. Θλίψη και στενοχώρια περιμένουν κάθε άνθρωπο που υπηρετεί το κακό» (Ρωμ. 2:5-9).

Αγίου Ιγνατίου Μπριαντσιανίνωφ. Έργα 1 – Ασκητικές εμπειρίες Α΄
εκδ. Ιερά Μονή Παρακλήτου, Ωρωπός Αττικής 2009, (Δεύτερη έκδοση)

ΑΓΙΟΣ ΙΓΝΑΤΙΟΣ ΜΠΡΙΑΝΤΣΙΑΝΙΝΩΦ: ΣΥΝΕΧΙΖΟΥΜΕ ΝΑ ΚΥΝΗΓΑΜΕ ΜΟΝΟ ΤΑ ΠΡΟΣΚΑΙΡΑ ΑΓΑΘΑ, ΣΑΝ ΝΑ ΗΤΑΝ ΜΟΝΙΜΑ ΚΑΙ ΑΙΩΝΙΑ!

Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ
Συνεχίζουμε να κυνηγάμε μόνο τα πρόσκαιρα αγαθά,
σαν να ήταν μόνιμα και αιώνια

Τι φοβερή που είναι η τύφλωση μας! Και πόσο φανερά αποδεικνύεται, απ’ αυτή την τύφλωση, η πτώση μας! Βλέπουμε τους συνανθρώπους μας να πεθαίνουν. Γνωρίζουμε ότι κι εμείς οπωσδήποτε θα πεθάνουμε, ίσως μάλιστα και πολύ σύντομα, γιατί κανένας άνθρωπος δεν έμεινε παντοτινά στη γη. Βλέπουμε, επίσης, ότι για τους πιο πολλούς και πριν από τον θάνατο η επίγεια ευημερία συχνά μεταβάλλεται σε δυστυχία, όμοια κι αυτή στην πίκρα με τον θάνατο. Και παρά την τόσο καθαρή μαρτυρία της ίδιας της πείρας μας, συνεχίζουμε να κυνηγάμε μόνο τα πρόσκαιρα αγαθά, σαν να ήταν μόνιμα και αιώνια. Σ’ αυτά έχουμε στρέψει όλη μας την προσοχή. Ξεχάσαμε τον Θεό! Ξεχάσαμε τη μεγαλειώδη και συνάμα φοβερή αιωνιότητα!

Ας κοιτάξουμε, αδελφοί, δίχως εμπάθεια, κάτω από το φως του Ευαγγελίου, την επίγεια ζωή μας. Θα διαπιστώσουμε πως είναι μηδαμινής αξίας. Όλα τα αγαθά της αφαιρούνται με τον θάνατο ή και πολύ νωρίτερα με διάφορα απροσδόκητα περιστατικά. Δεν αξίζει, λοιπόν, να ονομάζονται αγαθά αυτά που χάνονται τόσο σύντομα! Απάτη είναι, ή μάλλον δίχτυα. Και όσοι μπλέκονται σ’ αυτά τα δίχτυα, στερούνται τα αληθινά, τα αιώνια, τα ουράνια, τα πνευματικά αγαθά, που μπορούν να τα αποκτήσουν μόνο αν πιστέψουν στον Χριστό και Τον ακολουθήσουν, τραβώντας τον μυστικό δρόμο της ευαγγελικής ζωής.

ΑΓΙΟΣ ΙΓΝΑΤΙΟΣ ΜΠΡΙΑΝΤΣΙΑΝΙΝΩΦ: Η ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ!

 Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ
Η συνείδηση

Συνείδηση εἶναι ἡ αἴσθηση τοῦ πνεύματος τοῦ ἀνθρώπου, αἴσθηση λεπτὴ καὶ φωτεινή, ποὺ ξεχωρίζει τὸ καλὸ ἀπὸ τὸ κακό.

Ἡ αἴσθηση αὐτὴ ξεχωρίζει τὸ καλὸ ἀπὸ τὸ κακὸ πιὸ καθαρὰ ἀπ’ ὅσο ὁ νοῦς. Πιὸ δύσκολο εἶναι νὰ παραπλανήσει κανεὶς τὴ συνείδηση παρὰ τὸν νοῦ. Καὶ τὸν πλανεμένο νοῦ, ποὺ τὸν ὑποστηρίζει τὸ φιλάμαρτο θέλημα, γιὰ πολὺν καιρὸ τὸν ἀντιμάχεται ἡ συνείδηση. 

Ἡ συνείδηση εἶναι ὁ φυσικὸς νόμος (1). Ἡ συνείδηση χειραγωγοῦσε τὸν ἄνθρωπο πρὶν τοῦ δοθεῖ ὁ γραπτὸς νόμος. Ἡ μεταπτωτικὴ ἀνθρωπότητα βαθμιαῖα οἰκειώθηκε ἕναν λαθεμένο τρόπο σκέψεως γιὰ τὸν Θεό, τὸ καλὸ καὶ τὸ κακό. Ἡ λαθεμένη σκέψη ἐπηρέασε, φυσικά, καὶ τὴ συνείδηση. Ἔτσι, ὁ γραπτὸς νόμος ἀποτέλεσε ἀναγκαιότητα γιὰ τὴ χειραγώγηση τοῦ ἀνθρώπου στὴν ἀληθινὴ θεογνωσία καὶ τὴ θεοφιλή διαγωγή. 

Ἡ διδασκαλία τοῦ Χριστοῦ, ἐπισφραγισμένη μὲ τὸ ἅγιο Βάπτισμα, θεραπεύει τὴ συνείδηση ἀπὸ τὴν κακὴ προδιάθεση (2) μὲ τὴν ὁποία τὴ δηλητηρίασε ἡ ἁμαρτία. Ἡ ὀρθὴ λειτουργία τῆς συνειδήσεως ἀποκαθίσταται, ἐνισχύεται καὶ σταθεροποιεῖται μὲ τὴν τήρηση τῆς διδασκαλίας τοῦ Χριστοῦ.

Ἡ ἀποκατάσταση τῆς ὑγείας καὶ ἡ ὀρθὴ λειτουργία τῆς συνειδήσεως εἶναι δυνατὲς μόνο στοὺς κόλπους τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μέσω τοῦ θείου νόμου της, πού κατευθύνει ὀρθὰ τὸν νοῦ. Γιατί κάθε λαθεμένη σκέψη ἐπιδρᾶ ἀρνητικὰ στὴ συνείδηση καὶ τὴ λειτουργία της. 

Οἱ θεληματικὲς ἁμαρτίες σκοτίζουν, ἐξασθενίζουν, καταπνίγουν, ἀποκοιμίζουν τὴ συνείδηση.
Κάθε ἁμαρτία ποὺ δὲν ἐξαλείφεται μὲ τὴ μετάνοια, ἀφήνει τὴ βλαπτικὴ σφραγίδα της στὴ συνείδηση.

Ἡ ἑκούσια καὶ συνεχὴς ἁμαρτωλὴ ζωὴ σχεδὸν νεκρώνει τὴ συνείδηση. Δὲν εἶναι δυνατόν, ὡστόσο, αὐτὴ νὰ νεκρωθεῖ ἐντελῶς. Θὰ συνοδεύει τὸν ἄνθρωπο μέχρι τὸ φοβερὸ Κριτήριο τοῦ Χριστοῦ. Ἐκεῖ θὰ τὸν ἐνοχοποιήσει, ἂν τὴν καταπατοῦσε.

Σύμφωνα μὲ τοὺς ἁγίους πατέρες, ὁ ἀντίδικος τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ ἀναφέρεται στὸ Εὐαγγέλιο (3), εἶναι ἡ συνείδηση. Καὶ πράγματι εἶναι ἀντίδικος, γιατί ἐναντιώνεται σὲ κάθε ἄνομο ἐγχείρημά μας. 

Βαδίζοντας πρὸς τὸν οὐρανό, στὴ διάρκεια τῆς ἐπίγειας ζωῆς σου, νὰ ἔχεις εἰρηνικὲς σχέσεις μ’ αὐτὸν τὸν ἀντίδικο, γιὰ νὰ μὴ γίνει κατήγορός σου τότε ποὺ θ’ ἀποφασίζεται ἡ κατάστασή σου στὴν αἰωνιότητα.

Λέει ἡ Γραφή: «Θὰ ἀπαλλάξει τὴν ψυχὴ ἀπὸ τὰ δεινὰ ἕνας ἀξιόπιστος μάρτυρας»(4). Ἀξιόπιστος μάρτυρας εἶναι ἡ ἄμεμπτη συνείδηση. Ἡ ἄμεμπτη αὐτὴ συνείδηση τὴν ψυχὴ ποὺ ἀκούει τὶς συμβουλές της θὰ τὴ λυτρώσει ἀπὸ τὶς ἁμαρτίες της μέχρι τὸν θάνατο καὶ ἀπὸ τὰ αἰώνια βάσανα μετὰ τὸν θάνατο. 

Ὅπως ἡ κόψη τοῦ μαχαιριοῦ ἀκονίζεται μὲ τὴν πέτρα, ἔτσι καὶ ἡ συνείδηση ἀκονίζεται ἀπὸ τὴ νοητὴ πέτρα (5), τὸν Χριστό, μὲ τὴ μελέτη τοῦ λόγου Του, ποὺ τὴ φωτίζει, καὶ μὲ τὴν τήρηση τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν.

Φωτισμένη καὶ ἀκονισμένη ἀπὸ τὸ Εὐαγγέλιο τοῦ Χριστοῦ ἡ συνείδηση, λεπτομερειακὰ καὶ ὁλοκάθαρα φανερώνει στὸν ἄνθρωπο τὶς ἁμαρτίες του, ἀκόμα καὶ τὶς πιὸ μικρές.

Μὴν ἀσκεῖς βία στὸν ἀντίδικό σου –μὴν παραβιάζεις τὴ συνείδησή σου! Διαφορετικά, θὰ στερηθεῖς τὴν πνευματική σου ἐλευθερία. Ἡ ἁμαρτία θὰ σὲ αἰχμαλωτίσει καὶ θὰ σὲ δέσει. Θλίβεται ὁ προφήτης μαζὶ μὲ τὸν Θεὸ γι’ αὐτοὺς ποὺ ἐπιβουλεύονται τὸν ἴδιο τους τὸν ἑαυτό, παραβιάζοντας τὴ συνείδησή τους: «Ὁ Ἐφραΐμ καταπίεσε τὸν ἀντίδικό του, καταπάτησε τὸ δίκιο του, γιατί ἄρχισε νὰ ἀκολουθεῖ τὴ ματαιότητα» (6). 

Ἡ «κόψη» τῆς συνειδήσεως εἶναι πολὺ λεπτή, πολὺ εὐαίσθητη, γι’ αὐτὸ ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ τὴ φυλάει προσεκτικά. Καὶ τὴ φυλάει, ὅταν ἐκτελεῖ ὅλες τὶς ὑποδείξεις τῆς συνειδήσεως καὶ ὅταν, σὲ περίπτωση ἀθετήσεως κάποιας ἀπ’ αὐτὲς λόγω ἀδυναμίας ἤ πλάνης, μετανοεῖ μὲ δάκρυα. 

Καμιὰν ἁμαρτία μὴ θεωρεῖς ἀσήμαντη. Κάθε ἁμαρτία ἀποτελεῖ παράβαση τοῦ θείου νόμου, ἐναντίωση στὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, καταπάτηση τῆς συνειδήσεως. Ἄλλωστε, ἀπὸ τὰ μικρά, ἀπὸ τὰ μηδαμινά, ὅπως νομίζουμε, ἁμαρτήματα ὁδηγούμαστε σιγὰ-σιγὰ στὰ μεγάλα. “Πόσο σοβαρὸ εἶναι αὐτό; Εἶναι βαριὰ ἁμαρτία; Μήπως δὲν εἶναι κάν ἁμαρτία; Ναί, δὲν εἶναι ἁμαρτία!”. Ἔτσι σκέφτεται ὁ ἄνθρωπος ποὺ δὲν ἐνδιαφέρεται γιὰ τὴ σωτηρία του, ὅταν ἀποφασίζει νὰ γευθεῖ τὴν ἁμαρτωλὴ τροφή, τὴν τροφὴ ποὺ ἀπαγορεύει ὁ νόμος τοῦ Θεοῦ. Μὲ ἀβάσιμους συλλογισμοὺς καταπατᾶ διαρκῶς τὴ συνείδησή του. Ἔτσι, μὲ τὸν καιρό, ἡ «κόψη» της στομώνει καὶ ἡ φωτεινότητα της μειώνεται. Στὴν ψυχὴ ἁπλώνονται τὸ σκοτάδι καὶ ἡ παγωνιὰ —ἡ ἀμέλεια καὶ ἡ ἀναισθησία. 

Τελικὰ ἡ ἀναισθησία γίνεται πάγια κατάσταση τῆς ψυχῆς. Συχνὰ μάλιστα, συμβαίνει νὰ εἶναι ἱκανοποιημένη ἡ ψυχὴ μὲ τὴν ἀναισθησία της, θεωρώντας τὴν κατάσταση εὐάρεστη στὸν Θεό, κι ἔτσι νὰ ἔχει τὴ συνείδηση της ἀναπαυμένη. Στὴν πραγματικότητα, βέβαια, ἀφοῦ ἔχασε τὴ μακάρια συναίσθηση τῆς ἁμαρτωλότητάς της, ποὺ εἶναι ἡ βάση τῆς πνευματικῆς ζωῆς, τύφλωσε καὶ ἀποκοίμισε τὴ συνείδηση (7). 

Ἀθέατες τότε, μέσα στὸ βαθὺ σκοτάδι τῆς ἀναισθησίας, διάφορες ἁμαρτίες ὁρμοῦν σὰν ληστὲς μέσα στὴν ψυχὴ καὶ τὴν κάνουν κρησφύγετό τους. Οἱ ἁμαρτίες αὐτές, μένοντας ἐκεῖ γιὰ πολύ, γίνονται συνήθειες. Μὲ τὸν καιρὸ ἑδραιώνονται καὶ ἰσχυροποιοῦνται ὅσο καὶ οἱ φυσικὲς ἰδιότητες τῆς ψυχῆς, καμιὰ φορά μάλιστα ξεπερνοῦν σὲ δύναμη ἀκόμα κι αὐτὲς τὶς φυσικὲς ἰδιότητες. Οἱ ἁμαρτωλὲς συνήθειες ὀνομάζονται πάθη. Χωρὶς νὰ τὸ συνειδητοποιεῖ ὁ ἄνθρωπος, ἁλυσοδένεται σιγὰ-σιγὰ ἀπὸ τὴν ἁμαρτία καὶ γίνεται αἰχμάλωτός της, δοῦλος της. 

Ὅποιος ἀδιαφορεῖ συστηματικὰ γιὰ τὶς ὑπομνήσεις τῆς συνειδήσεως, ἀφήνει τὸν ἑαυτό του νὰ αἰχμαλωτιστεῖ ἀπὸ τὴν ἁμαρτία. Ἕνας τέτοιος ἄνθρωπος μόνο μὲ ἔντονο προσωπικὸ ἀγώνα καὶ μὲ τὴ δυναμικὴ βοήθεια τοῦ Θεοῦ θὰ μπορέσει νὰ σπάσει τὶς ἁλυσίδες του καὶ νὰ ἐλευθερωθεῖ ἀπὸ τὰ πάθη. Γιατί τὰ πάθη ταυτίστηκαν μὲ τὴ φύση του, ἔγιναν, θαρρεῖς, ἰδιότητές της. 

Ἀγαπητέ μου ἀδελφέ! Μ’ ὅλη τὴν προσοχὴ καὶ τὴν ἐπιμέλεια φύλαξε τὴ συνείδησή σου.

Φύλαξε τὴ συνείδησή σου, πρῶτον, ὡς πρὸς τὴ σχέση σου μὲ τὸν Θεό. Νὰ τηρεῖς ὅλες τὶς ἐντολές Του, τόσο ὅταν σὲ βλέπουν οἱ ἄνθρωποι ὅσο καὶ ὅταν δὲ σὲ βλέπουν. Γιατί καὶ ὅταν δὲν σὲ βλέπουν οἱ ἄνθρωποι, ὅ,τι κάνεις, ἀκόμα καὶ ὅ,τι σκέφτεσαι, γίνεται γνωστὸ στὸν Θεὸ καὶ στὴ συνείδησή σου.

Φύλαξε τὴ συνείδησή σου, δεύτερον, ὡς πρὸς τὴ σχέση σου μὲ τὸν πλησίον. Μὴν ἀρκεῖσαι σὲ μίαν εὐπρεπῆ ἐξωτερικὴ συμπεριφορὰ πρὸς τοὺς συνανθρώπους σου. Πρέπει ἀπὸ τὴ συμπεριφορά σου νὰ ἱκανοποιεῖται ἡ συνείδησή σου. Καὶ ἡ συνείδηση ἱκανοποιεῖται, ὅταν ὄχι μόνο οἱ πράξεις σου ἀλλὰ καὶ τὰ αἰσθήματά σου γιὰ τὸν πλησίον ἀνταποκρίνονται στὶς ἐντολὲς τοῦ Εὐαγγελίου.

Φύλαξε τὴ συνείδησή σου, τρίτον, ὡς πρὸς τὰ πράγματα, ἀποφεύγοντας τὰ περιττὰ καὶ τὰ πολυτελή. Νὰ θυμᾶσαι πὼς ὅλα τὰ ἀντικείμενα ποὺ χρησιμοποιεῖς στὴν καθημερινή σου ζωὴ εἶναι δῶρα τοῦ Θεοῦ.

Φύλαξε τὴ συνείδησή σου, τέταρτον, ὡς πρὸς τὸν ἴδιο σου τὸν ἑαυτό. Μὴν ξεχνᾶς πὼς εἶσαι εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ πρέπει νὰ Τοῦ μοιάσεις (8), νὰ Τοῦ παρουσιάσεις κάποτε αὐτὴ τὴν εἰκόνα καθαρὴ καὶ ἄμεμπτη. 

Ἀλίμονο, ἀλίμονο στὴν ψυχή, στὴν ὁποία ὁ Κύριος, τὴν ἡμέρα τῆς Κρίσεως, δὲν θ’ ἀναγνωρίσει τὴν εἰκόνα Του! Ἀλίμονο στὴν ψυχή, στὴν ὁποία δὲν θὰ βρεῖ καμιὰν ὁμοιότητα μὲ τὸν ἑαυτό Του! Αὐτὴ ἡ ψυχὴ θ’ ἀκούσει τὴν τρομερὴ καταδίκη: «Δὲν σὲ ξέρω!» (9). Ἡ ἄχρηστη εἰκόνα θὰ ριχθεῖ στὴν ἄσβεστη φλόγα τῆς γέεννας.

Ἀνέκφραστη καὶ ἀτελεύτητη, ἀπεναντίας, θὰ εἶναι ἡ χαρὰ τῆς ψυχῆς, στὴν ὁποία ὁ Κύριος θ’ ἀναγνωρίσει τὴν εἰκόνα Του, στὴν ὁποία θὰ δεῖ τὴν προπτωτικὴ θεία ὀμορφιά, δῶρο τῆς ἄπειρης ἀγαθότητάς Του στὸ πλάσμα Του. Αὐτὴ ἡ ὀμορφιὰ τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς μετὰ τὴν προπατορικὴ πτώση χάθηκε, ἀλλὰ ἀποκαταστάθηκε καὶ αὐξήθηκε μὲ τὴ λυτρωτικὴ οἰκονομία τοῦ Χριστοῦ. Καὶ ὁ Χριστὸς μᾶς ἔδωσε ἐντολὴ νὰ διατηροῦμε τὴ θεία ὀμορφιὰ τῆς ψυχῆς μας ἀκέραιη καὶ ἄσπιλη, ἀποφεύγοντας ὅλες τὶς ἁμαρτίες καὶ τηρώντας ὅλες τὶς εὐαγγελικὲς ἐντολές.

Τῆς ἀποφυγῆς τῶν ἁμαρτιῶν καὶ τῆς τηρήσεως τῶν ἐντολῶν ἄγρυπνος ἐπιτηρητὴς καὶ ἀσίγητος παρακινητής εἶναι ἡ συνείδηση. Ἀμήν. 

1. Ἀββᾶ Δωροθέου, ὄ.π., Γ’, 40.
2. Βλ. Ἑβρ. 10:22.
3. Βλ Ματθ. 5:25. Λουκ. 12:58.
4. Παροιμ. 14:25.
5. Βλ Α’ Κόρ. 10:4.
6. Ὠσηὲ 5:11.
7. Βλ. Ὁσίου Ἰωάννου τοῦ Σιναΐτου, ὄ.π.. ΙΖ.
8. Βλ. Γεν. 1:26-27.
9. Πρβλ. Ματθ. 25:12. Λουκ. 13:25, 27. 

(Ἀπό τό βιβλίο «ΑΣΚΗΤΙΚΕΣ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ» Ἁγίου Ἰγνατίου Μπριαντσανίνωφ, ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ, ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ, ΩΡΩΠΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ)

ΑΓΙΟΣ ΙΓΝΑΤΙΟΣ ΜΠΡΙΑΝΤΣΙΑΝΙΝΩΦ: ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΓΚΑΙΟ ΝΑ ΔΙΑΒΑΖΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΠΑΤΕΡΕΣ!

Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ: Είναι αναγκαίο να διαβάζουμε τους Αγίους Πατέρες.